Thứ tư, 02/05/2018 10:27

Lễ hội đền Kim Liên – nét văn hóa đặc sắc phía Nam thành Thăng Long

Đình Kim Liên hay là đền Kim Liên (hay còn gọi là đền Cao Sơn) một trong “tứ trấn” - trấn phía Nam của kinh thành Thăng Long xưa. Đền mang uy danh của thần Cao Sơn nên được tổ chức, dàn dựng rất trang trọng, náo nhiệt và được sự tham gia đông đảo của nhân dân trong cũng như ngoài vùng…

Hồ bán nguyệt, bình phong và cổng mới của đình Kim Liên.

Đình Kim Liên - nơi thờ Thần trấn giữ phía Nam thành Thăng Long

Đền Kim Liên vốn được lập nên để thờ Cao Sơn Đại Vương (theo tín ngưỡng dân gian, là một người con của Lạc Long Quân và Âu Cơ, sau theo mẹ lên núi). Theo tài liệu lưu giữ tại đền, đền này được xây dựng dưới thời vua Lý Thái Tổ ngay khi Hoàng đế rời đô tới Thăng Long với mục đích để bảo vệ kinh thành mới ở hướng Nam. Quân đội của Lê Tương Dực từ Thanh Hóa được về Thăng Long để lật đổ Lê Uy Mục (năm 1509) đã đi qua đây, thấy đền thờ Cao Sơn Đại Vương liền vào xin phù hộ. Sau đó một tuần, sự nghiệp của Lê Tương Dực thành công. Vị vua này liền cho xây lại đền Kim Liên với kiến trúc như hiện nay.

 Sau này, dân làng Kim Liên đã lập thêm tam quan ở phía trước đền ngay sát đầm Kim Liên và bổ sung một số kiến trúc mới, tạo thành đình Kim Liên. Ngoài Cao Sơn Đại Vương, trong đền và đình này còn thờ Tam Phủ, thờ Mẫu, và thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh.

 Đình Kim Liên xây trên gò đất cao, quay mặt về hướng nam, trông ra một hồ rộng có tên xưa là hồ Đồng Lầm. Kim Liên, tên cũ là làng Kim Hoa, gọi nôm là Đồng Lầm, vốn là một làng đẹp, có nghề nhuộm vải, có phong tục lễ nghi phong phú (đầm này nay không còn do bị lấp để làm đường vành đai 1). Đây là một trong 23 phường thôn hợp thành tổng Tả Nghiêm, huyện Thọ Xương cũ. Đến khoảng đầu đời Vua Thiệu Trị (1841 - 1847) - Nguyễn Phúc Miên Tông tức Nguyễn Hiến Tổ, vì phải kiêng húy tên của bà mẹ vua Thiệu Trị là Hồ Thị Hoa nên đổi là Kim Liên sau là tổng Kim Liên.

 Kiến trúc của đình bao gồm hai phần tương đối rõ: phần phía trước gò có trụ biểu, hai dãy giải vũ hai bên sân gạch rộng và phần kiến trúc chính của di tích nằm trên gò đất cao. Đi hết khoảng sân trên thì qua chín bậc gạch được xây bằng những viên gạch vồ có kích thước lớn thời Lê Trung Hưng nối hai khu kiến trúc trên.

Kiến trúc chính gồm nghi môn, đại bái và hậu cung. Nghi môn là một nếp nhà ba gian, xây kiểu tường hồi bít đốc. Bốn bộ vìđỡ mái được làm theo kiểu chồng rường giá chiêng, cột trốn. Trên các bộ phận kiến trúc, các họa tiết trang trí được thể hiện sinh động, công phu mang phong cách nghệ thuật thời Nguyễn. Nhà đại bái gồm 5 gian được thành phố tôn tạo trong dịp kỷ niệm 990 năm Thăng Long -Hà Nội, với kiểu dáng kiến trúc truyền thống. Hậu cung là một nếp nhà ba gian dọc, xây gạch trần mái lợp ngói mới. Trong nhà xây vòm cuốn, nội thất được bố trí như sau: gian ngoài cùng, có bệ gạch cao để đặt hương án; gian thứ hai xây bệ gạch cao để đặt long ngai và các đồ tế khí. Gian cuối cùng là nơi thờ Cao Sơn Đại Vương và hai nữ thần phối hưởng (Tôn nữ Động Hồ Trưng Vương công chúa con gái vua Lê và Huệ Minh công chúa).

 Di vật quan trọng nhất tại đình Kim Liên là tấm bia đá đen rất lớn bên cây si có gốc to cả chục người ôm không xuể. Bia có khắc “Cao sơn Đại Vương thần từ bi minh” do sử thần Lê Tung soạn năm 1510 nói về công lao của thần Cao Sơn trong việc ngầm giúp vua Lê giành lại ngai vàng từ tay ngoại thích và hệ thống 39 đạo sắc phong cho thần Cao Sơn Đại Vương, trong đó có 26 đạo thời Lê Trung Hưng, mười ba đạo thời nhà Nguyễn, sớm nhất trong số đó là sắc phong có niên đại Vĩnh Tộ năm thứ hai (1620).

 Nét văn hóa độc đáo trong lễ hội

 Trước đây, lễ hội đình Kim Liên thường diễn ra từ ngày 11/3 đến 16/3 âm lịch nhưng nay chỉ gói gọn trong hai ngày 15 - 16/3 và lễ hội chính là ngày 16 tháng 3 âm lịch hàng năm (ngày sinh của Thần). Đền mang uy danh của thần Cao Sơn nên được tổ chức, dàn dựng rất trang trọng, náo nhiệt và được sự tham gia đông đảo của nhân dân trong cũng như ngoài vùng.

Ngoài lễ chính còn các lễ Sóc Vọng hàng tháng, lễ Kỳ An và lễ hoá vào ngày 12 tháng 8. Những ngày này rất tưng bừng. Sáng ngày 15 diễn ra hội cắt tóc với các tay thợ trẻ vào cuộc đua tài trước sự "giám sát" kỹ lưỡng và công bằng của một ban giám khảo toàn các bậc cao niên có uy tín và tay nghề trong làng.

 Trống điểm ba hồi, các anh thợ trẻ dong gương ghế "vào xới" khoe tài. Từ cách choàng khăn đến cách cầm kéo, khua kéo, những đường cắt tỉa... và sau cùng là thời gian để hoàn thành một kiểu đầu đều được chấm điểm một cách tỉ mỉ.

Bởi làng Kim Liên này xưa nay vẫn nổi tiếng với những "tay thợ" vừa cắt tóc, vừa múa kéo như một thứ nghệ thuật với những tiếng lách cách đều đặn và vui tai, cả cách quàng khăn đúng theo chiều gió vừa để giữ gìn sức khoẻ cho người cắt tóc, vừa thể hiện phong cách diệu nghệ và cũng để quảng bá và phát triển một làng nghề truyền thống của người Hà Nội. Sau cuộc thi là các trò chơi đẩy gậy, đập niêu… buổi tối là liên hoan ca múa nhạc.

Lễ hội đền Kim Liên năm 2018 được tổ chức thành kính, trang nghiêm

 Trong ngày chính hội (16/3 âm lịch), 6 giờ sáng người làng đã làm lễ Tế ở chính điện. Các bậc "bô lão" trong đội tế nam của làng thành kính đứng trước sân đình Tế Cáo với Thượng Đẳng thần Cao Sơn Đại Vương, "mở lối đi linh thiêng" để người dân bước vào ngày chính hội 16/3 âm lịch cùng những đại lễ bái rất bài bản của đội tế lễ mũ mão cân đai chỉnh tề. Vang vọng và linh thiêng còn ở tiếng thỉnh chiêng trống dứt khoát và "nặng cái tâm"...

Sau đó, lễ dâng hương kính cẩn diễn ra trước sân đình, rồi các dòng họ dâng những mâm cỗ cầu kỳ tái hiện ẩm thực của người Hà Nội. Đã từng có những mâm cỗ 7 tầng chất ngất, đẹp như một tác phẩm nghệ thuật nhưng mang đầy đủ ý nghĩa của mối giao hoà giữa con người và trời đất, có những mâm cỗ "khắc" ông Lã Vọng áo tơi nón lá ngồi câu cá bên bờ ao mà tất cả chỉ bằng xôi và gà... Để làm được mâm cỗ ấy, người ta phải cầu kỳ chuẩn bị cả tháng trời. Tiếp sau đó là lễ rước với 4 kiệu: kiệu Long đình, kiệu ông, kiệu bà và kiệu võng, người dân theo địa phận của làng đi từ phố Kim Hoa đến Đào Duy Anh rồi trở về đình Kim Liên tạo nên một hình ảnh rất đẹp.Trong lễ hội đình và đền Kim Liên còn có nhiều trò chơi truyền thống như: chọi chim, cờ người, bóng bàn, thi đấu võ thuật…

 Lễ hội đền Kim Liên được tổ chức hàng năm với sự quan tâm, chuẩn bị của các cấp chính quyền TP Hà Nội và quận Đống Đa. Lễ hội năm Mậu Tuất 2018 năm nay nhằm đúng vào ngày nghỉ lễ 30/4-1/5 nên càng thu hút đông đảo nhân dân trong và ngoài vùng tham gia, do đó, các phương án tổ chức, đón tiếp du khách được ban tổ chức, chính quyền địa phương thực hiện nghiêm túc, trong đó, công tác an ninh trật tự, an toàn giao thông, phòng chống cháy nổ được chú trọng.

Trao đổi với phóng viên, Đại úy Vũ Hải Quỳnh – Trưởng Công an phường Phương Liên cho biết: Để đảm bảo cho lễ hội được tổ chức với đầy đủ nét văn hóa, qua đó, quảng bá được nét văn hóa đắc sắc của địa phương, trước khi diễn ra lễ hội, Công an phường đã lên kế hoạch phối hợp cùng CSGT nhằm đảm bảo an ninh, trật tự an toàn xã hội cho lễ hội.

“Ban tổ chức đã tuyên truyền đến các cửa hàng buôn bán đồ lễ, vàng mã, thực hiện việc thường xuyên kiểm tra an toàn cháy nổ. Lực lượng chức năng kiểm tra việc thắp hương, nến, đốt vàng tại khu vực di tích, thực hiện tốt công tác phòng, chống không để cháy nổ xảy ra. Ngoài ra, lực lượng chức năng đã chủ động thực hiện việc kiểm tra về vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm, đặc biệt là kiểm tra, giám sát đối với các loại thực phẩm, hàng ăn uống bán tại lễ hội” – Đại úy Quỳnh cho biết.

Được biết, Ban tổ chức lễ hội cũng đã cử lực lượng thực hiện trông xe miễn phí cho người dân đồng thời lắp đặt biển chỉ dẫn phương tiện, tăng cường lực lượng công an, bảo vệ dân phố, dân quân tự vệ hỗ trợ hướng dẫn du khách người dân đến tham gia lễ hội, tránh tình trạng ùn tắc giao thông…

Quốc Huy
Theo Báo Đời sống & Tiêu dùng

0 Bình luận
List Comment


0/1000