Việc Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh là Di sản Văn hóa Thế giới tại Kỳ họp lần thứ 47 tổ chức tại Thủ đô Paris (Cộng hòa Pháp) ngày 12/7/2025 không chỉ là niềm tự hào của Quảng Ninh, Hải Phòng, Bắc Ninh mà còn là dấu mốc đặc biệt trong hành trình khẳng định chiều sâu văn hóa, tư tưởng và tâm hồn Việt Nam trước thế giới.
Vẻ đẹp hùng vĩ và linh thiêng của Chùa Đồng – điểm nhấn đặc biệt trong Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử vừa được UNESCO ghi danh là Di sản Văn hóa Thế giới.
Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh là Di sản Văn hóa Thế giới, khẳng định giá trị nổi bật toàn cầu của không gian văn hóa Phật giáo Trúc Lâm mang đậm bản sắc Việt Nam.
Ngày 16/5, tỉnh Quảng Ninh tổ chức hội nghị tổng kết công tác xây dựng hồ sơ đề cử Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc - hành trình kéo dài nhiều năm với biết bao tâm huyết, trí tuệ và trách nhiệm.
Hành trình bền bỉ của trí tuệ và niềm tin
Ít có hồ sơ di sản nào được chuẩn bị công phu, nghiêm cẩn và đầy cảm xúc như hồ sơ Yên Tử. Đó là kết quả của hàng trăm cuộc hội thảo, khảo cổ, điền dã, nghiên cứu khoa học; là sự tham gia của các nhà sử học, khảo cổ học, văn hóa học, các tăng ni, Phật tử và chính quyền các địa phương.
Trong suốt giai đoạn 2020 - 2025, giữa bối cảnh đại dịch Covid-19 với vô vàn khó khăn, quá trình xây dựng hồ sơ vẫn được triển khai bền bỉ. Không chỉ là một nhiệm vụ chuyên môn, đó còn là trách nhiệm gìn giữ cội nguồn văn hóa dân tộc, là khát vọng đưa giá trị Việt Nam bước ra thế giới bằng chiều sâu lịch sử và nhân văn.
Quần thể Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc không đơn thuần là tập hợp các công trình kiến trúc cổ kính hay thắng cảnh linh thiêng, mà là một “không gian văn hóa sống” - nơi tinh thần Phật giáo Trúc Lâm đã thấm sâu vào đời sống dân tộc suốt hơn bảy thế kỷ.
Từ non thiêng Yên Tử, nơi Phật hoàng Trần Nhân Tông từ bỏ ngai vàng để tìm con đường giác ngộ, đến chốn tổ Vĩnh Nghiêm lưu giữ mộc bản quý hiếm, rồi Côn Sơn - Kiếp Bạc vang vọng hào khí Đông A và tinh thần yêu nước của danh nhân Nguyễn Trãi, tất cả hợp thành một dòng chảy văn hóa - tâm linh đặc biệt của dân tộc Việt Nam.
Triết lý Trúc Lâm - giá trị vượt thời gian
Điều làm nên giá trị nổi bật toàn cầu của quần thể di sản không chỉ nằm ở cảnh quan hay kiến trúc, mà sâu xa hơn là hệ tư tưởng nhân văn của Thiền phái Trúc Lâm do Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập vào thế kỷ XIII.
Đó là tư tưởng hòa hợp giữa đạo và đời, giữa tu hành và trách nhiệm với quốc gia dân tộc; đề cao lòng khoan dung, tinh thần hòa bình, sự tự giác tu dưỡng và lối sống hài hòa với thiên nhiên.
Hòa thượng Thích Thanh Quyết, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Trưởng Ban Trị sự GHPGVN tỉnh Quảng Ninh, Đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ninh.
Tinh thần “nhập thế tích cực” của Phật giáo Trúc Lâm đã vượt ra ngoài khuôn khổ tôn giáo để trở thành triết lý sống của người Việt: sống thiện lương, yêu nước, nhân ái và gắn bó với cộng đồng.
Cho đến hôm nay, những lễ hội hành hương, nghi lễ Phật giáo, thơ ca, huyền tích dân gian, hệ thống kinh sách và mộc bản Hán - Nôm vẫn được gìn giữ như minh chứng sống động cho sức sống trường tồn của dòng Thiền mang đậm bản sắc Việt Nam.
Đó cũng chính là lý do UNESCO không chỉ công nhận một quần thể di tích, mà còn ghi nhận một hệ giá trị văn hóa, tư tưởng và tinh thần có ý nghĩa đối với nhân loại.
Từ di sản đến động lực phát triển bền vững
Việc được UNESCO ghi danh mở ra cơ hội lớn để Quảng Ninh, Hải Phòng và Bắc Ninh phát huy giá trị di sản gắn với phát triển kinh tế, du lịch và công nghiệp văn hóa.
Các tập thể, cá nhân tham gia xây dựng hồ sơ di sản Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được trao Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ và Bằng khen của Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh tại hội nghị tổng kết.
Các tập thể, cá nhân có thành tích xuất sắc trong công tác xây dựng hồ sơ đề cử Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được biểu dương, khen thưởng.
Tuy nhiên, điều quan trọng hơn cả là phải giữ được linh hồn của di sản. Bởi một di sản chỉ thực sự sống khi những giá trị cốt lõi của nó tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng.
Các địa phương xác định lấy Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc làm hạt nhân xây dựng hệ sinh thái văn hóa mang bản sắc Việt Nam; phát triển du lịch bền vững trên nền tảng bảo tồn; kết hợp chuyển đổi số để lan tỏa giá trị di sản tới cộng đồng quốc tế.
Đồng thời, việc xây dựng các đô thị di sản, kinh tế di sản và không gian văn hóa đặc trưng cho từng vùng miền cũng được định hướng như một chiến lược dài hạn nhằm đưa văn hóa trở thành sức mạnh nội sinh cho phát triển.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự thay đổi mạnh mẽ của đời sống hiện đại, việc bảo tồn những giá trị tinh thần như Trúc Lâm càng trở nên có ý nghĩa. Đó không chỉ là giữ lại quá khứ, mà còn là giữ gìn căn cốt văn hóa dân tộc cho các thế hệ tương lai.
Di sản Yên Tử hôm nay không chỉ là niềm tự hào của riêng một vùng đất, mà là biểu tượng cho chiều sâu văn hiến Việt Nam; cho khát vọng hòa bình, hòa hợp và phát triển bền vững của dân tộc Việt Nam trong dòng chảy nhân loại.
NGÔ QUẢNG
Theo KTĐU