Dantin - Giản dị trong bộ quần áo lao động còn nhuốm màu bùn đất, ông hăm hở dẫn tôi đi thăm một vòng quanh vùng lõi của Khu bảo tồn Thiên nhiên (KBT) Tát Kẻ – Bản Bung (xã Khau Tinh, huyện Na Hang, Tuyên Quang).
Dantin - Giản dị trong bộ quần áo lao động còn nhuốm màu bùn đất, ông hăm hở dẫn tôi đi thăm một vòng quanh vùng lõi của Khu bảo tồn Thiên nhiên (KBT) Tát Kẻ – Bản Bung (xã Khau Tinh, huyện Na Hang, Tuyên Quang). Trên khuôn mặt gầy gò với cặp kính lão dày cộp của người đàn ông đã bước sang bên kia dốc của cuộc đời, đôi mắt điềm đạm lúc nào cũng ánh lên sự tự hào.
“Suốt cuộc đời tôi đều gắn bó với khu rừng này, từng nếm trải qua biết bao cay đắng ngọt bùi với “chúng”, đến giờ, nhìn thấy cây rừng vẫn xanh tốt, chim vẫn hót, vượn vẫn kêu trong rừng, tôi như thấy mình được trẻ lại. Rừng chính là cuộc sống của tôi”, ông Phùng Văn Pham, Trưởng thôn Tát Kẻ và cũng là người giữ rừng của KBT Tát Kẻ – Bản Bung nói.
Buồn, vui của cậu bé Pham
Thoạt nghe cứ tưởng ông nói đùa. Bởi nhìn dáng vẻ bên ngoài đoán cùng lắm ông cũng chỉ “ngoại ngũ tuần”. Hóa ra ông sinh năm 1957 thật. “Tôi chính thức làm nghề giữ rừng này chỉ hơn chục năm nay thôi. Ấy là tính từ ngày có quyết định bổ nhiệm của chính quyền xã. Nhưng từ lúc chào đời tôi đã sống cùng với khu rừng này rồi. Đến nay là 56 năm. Nói như thế chắc là anh đã hiểu”, ông Pham vừa nói vừa nở một nụ cười hóm hỉnh.
Người gác rừng Phùng Văn Pham.
Ngày cậu bé Pham chào đời, cả thôn Tát Kẻ – thôn duy nhất của xã Khau Tinh nằm hoàn toàn trong vùng lõi của KBT Tát Kẻ – Bản Bung – chỉ có hơn chục nóc nhà. Cuộc sống của những hộ người dân tộc Dao ở đây phải dựa hoàn toàn vào rừng. Họ chặt cây trong rừng về làm nhà, săn bắn thú rừng làm thức ăn, phạt cây rừng lấy đất trồng ngô, khoai...
Vẫn có cây rừng đổ xuống, vẫn có những đám cháy nhỏ xuất hiện lác đác trong rừng do đốt nương, làm rẫy... song cái cụm từ “phá rừng” lúc bấy giờ tuyệt nhiên không hề có việc phá rừng. “Sống gần rừng và sống trong rừng nhưng bà con có ý thức bảo vệ rừng lắm. Ai muốn có gỗ làm nhà đều phải xin phép trưởng bản. Xin một cây thì chỉ chặt đúng một cây, không ai dám tham lam. Thế nên suốt bao nhiêu năm trời, cánh rừng nơi đây vẫn còn nguyên. Mọi chuyện chỉ trở nên tồi tệ khoảng hơn chục năm trở lại đây khi những nhóm người lạ xuất hiện. Họ phá rừng và xúi giục bà con phá rừng ...”, đang hào hứng kể chuyện, giọng ông Phàm bỗng nhiên trầm hẳn.
“Những ngày nóng bỏng”
Tình trạng phá rừng bắt đầu xuất hiện ở Tát Kẻ khoảng đầu những năm 2000. Trong suốt nhiều năm liền, liên tiếp những nhóm người lạ mặt lũ lượt đổ về đây. Ban đầu người ta xộc thẳng vào rừng khai thác gỗ. Khi chính quyền và người dân ngăn chặn, họ quay sang dụ dỗ người bản địa ... làm thay. Những số tiền lớn, những món hàng đắt tiền, mới lạ từ dưới xuôi được đưa ra đổi lấy “máu rừng”. Cái lợi quá lớn khiến nhiều người mờ mắt.
Những vạt rừng xanh tốt trong KBT Tát Kẻ – Bản Bung.
Nhớ lại thời điểm đó, giọng ông Pham không giấu nổi sự giận dữ: “Ngay khi hiện tượng phá rừng xuất hiện, chính quyền xã, huyện và cả trưởng bản đã họp mặt người dân bàn cách giữ rừng. Trong các buổi họp dân, trưởng bản luôn quán triệt tất cả mọi người tuyệt đối không được giúp lâm tặc. Ai tiếp tay cho kẻ phá rừng là có tội với buôn làng, với thần rừng”.
Trong thời điểm nóng bỏng đó, ông Pham là một trong những người hăng hái nhất tham gia công tác tuần tra rừng. Chính ông là người đến tận từng nhà dân tuyên truyền mọi người không hợp tác với lâm tặc. Một số cá nhân “trót dại” làm thuê cho lâm tặc cũng được chính ông phân tích, động viên bỏ nghề. Năm 1998, ông được tin tưởng giao nhiệm vụ “Người gác rừng” của Khu bảo tồn thiên nhiên Tát Kẻ – Bản Bung.
Thời gian đầu mới giữ chức “chủ rừng”, ông Phàm gặp không ít phiền toái, thậm chí là sự hiểu lầm của mọi người trong bản, có người còn nói: “Rừng của ông ấy đâu mà ông ấy giữ. Rừng là của chung mà. Ai chặt chẳng được”nhưng ông không tự ái, cũng không nản lòng. “Rừng là lá phổi, rừng là mạch sống bản ta không được hủy hoại mạch sống ấy bằng bất cứ giá nào”, ông Pham nhớ lại.
Nhờ “nằm lòng” tâm tư, tình cảm của bà con, chỉ trong một thời gian ngắn, ông Pham đã vận động được toàn bộ 29 hộ dân thôn Tát Kẻ cùng ký vào bản cam kết bảo vệ rừng với mình. Còn ông đại diện cho bà con ký cam kết với xã. Cũng vì tin tưởng trưởng bản Pham, cả thôn Tát Kẻ, hộ nào cũng tự nguyện nhận trách nhiệm bảo vệ một khu rừng trong Khu bảo tồn dù trên thực tế họ không được giao khoán khai thác lợi ích từ bất cứ một cây rừng nào. “Bà con Tát Kẻ còn nghèo lắm. Nhiều hộ vẫn bị đói cơm, thiếu mặc luôn đấy. Nhưng họ đã nhận trách nhiệm giữ rừng là họ làm đến cùng. Đừng nói đến cây cổ thụ, ngay cả từng nhành cây, ngọn cỏ trong rừng họ cũng đều nâng niu, chăm sóc hết lòng”, ông Pham nói với giọng tự hào.
N.Quý - Sơn Tuyên