Hàng năm tổng đàn gia súc, gia cầm của nước ta thải vào môi trường 79 – 88 triệu tấn chất thải rắn, nhưng chỉ có chưa đến 1% hộ chăn nuôi cam kết bảo vệ môi trường. Điều này gây ra tình trạng ô nhiễm môi trường nặng nề.
Ngày 17/10 tại Hội thảo“Định hướng và đề xuất xây dựng các chính sách về quản lý toàn diện chất thải chăn nuôi phù hợp với điều kiện Việt Nam”, câu hỏi: Làm sao để kiểm soát được 88 triệu tấn chất thải chăn nuôi mỗi năm gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng đang là bài toán hóc búa của các ban ngành.
88 triệu tấn chất thải ra môi trường
Theo số liệu của Cục Chăn nuôi (Bộ NN&PTNT) cho thấy, trong năm 2016 ước khoảng 88 triệu tấn chất thải chăn nuôi, trong đó chất thải từ lợn là 30,1%, gia cầm là 30%, gia súc tương ứng 38,4% và chất thải từ các động vật khác chiếm 1,5%.
Tuy nhiên, việc xử lý chất thải trong chăn nuôi lại rất thấp. Tính đến hết năm 2016 mới chỉ đạt khoảng 2,2 triệu hộ, chiếm 53%.
Kết quả từ báo cáo của Cục Chăn nuôi cũng cho thấy sau gần 20 năm triên khai thực hiện cả nước có khoảng 467.231 công trình khí sinh học (KSH) ở các quy mô khác nhau. Trong đó bộ NNPTNT quản 248.284 công trình đóng góp rất lớn cho giảm phát chất thải (ước khoảng 3,18 triện tấn CO2-e/năm) . Tuy nhiên bên cạnh những điểm tích cực mà các công trình KSH mang lại thì những mặt hạn chế của các công trình này cũng cần được nhìn nhận và khắc phục.
Rất nhiều địa phương đi đầu về chăn nuôi lớn cũng đang “đau đầu” về chuyện xử lý môi trường.
Đơn cử như tại Bà Rịa – Vũng Tàu có khoảng 55% đàn gia cầm (tổng đàn gần 3 triệu con) và 37% đàn heo (tổng đàn khoảng 300.000 con) được nuôi ở quy mô trang trại. Điều này có nghĩa, vẫn còn gần 1,5 triệu con gia cầm và 200.000 con heo được nuôi nhỏ lẻ, bất tuân việc bảo vệ môi trường. Qua khảo sát của ngành chuyên môn, hầu hết các cơ sở chăn nuôi ở Bà Rịa – Vũng Tàu không sử dụng chế phẩm sinh học trong hoạt động sản xuất. Toàn bộ lượng phân thải ra từ vật nuôi chỉ được thu gom định kỳ và xuất bán cho các cơ sở sản xuất phân bón hữu cơ, hoặc bán ngay cho các hộ dùng làm phân bón cho các loại cây trồng.
Qua khảo sát của các cơ quan chuyên môn, hiện nay việc đầu tư các hầm bioga quy mô nhỏ chỉ phù hợp với những trang trại dưới 50 con lợn. Đối với những hộ chăn nuôi quy mô lớn hơn hiệu quả xử lý môi trường của các hầm bioga có rất nhiều điểm hạn chế, và đặc biệt đối với các hộ chăn nuôi lớn đến vài ngàn con lợn, các hầm bioga nhiều khi đem lại hiệu quả tiêu cực về cả kinh tế, môi trường và xã hội.
Ông Nguyễn Thế Hinh, Giám đốc Dự án Lcaps (Bộ NN&PTNT) phân tích, nhiều hộ chăn nuôi lớn đều xây hầm bioga có quy mô lớn hơn 20 m3 . Ở quy mô này, các hộ bắt đầu thừa khí ga so với nhu cầu của gia đình. Vì thế họ xả khí ga thừa ra ngoài môi trường. Đây chính là nguyên nhân gián tiếp gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu quả xử lý môi trường của công nghệ KSH.
Nên xử lý chất thải thành phân bón hữu cơ
Theo Cục Chăn nuôi, hiện cả nước mới có khoảng 20% trong tổng số 8,5 triệu hộ chăn nuôi quy mô hộ gia đình có công trình khí sinh học (hầm biogas), 10% hợp vệ sinh và chưa đầy 1% cam kết bảo vệ môi trường. Riêng trang trại chăn nuôi tập trung cũng có tới 18.000 trại, nhưng chưa đầy 14% có đánh giá tác động môi trường.
Một vị lãnh đạo Cục Chăn nuôi bức xúc cho biết, dù vấn đề môi trường đang rất “nóng” nhưng chúng ta vẫn chưa có một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh và đồng bộ.
Thậm chí, trong một hội thảo về chăn nuôi gần đây, một vị lãnh đạo Cục Chăn nuôi bức xúc cho biết, trên một số lĩnh vực, các quy định về bảo vệ môi trường rất tản mạn và nằm rải rác trong nhiều văn bản, nhiều cấp độ khác nhau, nhiều nội dung lại trùng lặp, thậm chí mâu thuẫn và khó thực hiện. Đặc biệt, nhận thức của các cấp, các ngành, các địa phương về vấn đề môi trường rất lơ mơ, gần như buông lỏng cho ô nhiễm trong chăn nuôi ngày càng nặng nề hơn.
Để cải thiện tình hình này, nhiều chuyên gia môi trường và chăn nuôi cho rằng, không khuyến khích các chủ trang trại làm hầm bioga quy mô lớn khi không có nhu cầu sử dụng hết khí ga, thay vào đó, cần có quy định cho các chủ trang trại sử dụng chất thải chăn nuôi để ủ phân compost làm nguyên liệu sản xuất phân hữu cơ; nghiên cứu các giải pháp làm giảm lượng nước sử dụng trong chăn nuôi.
Ngoài ra, các chuyên gia kiến nghị nhà nước nên hỗ trợ kinh phí chuyển giao công nghệ và hỗ trợ thu gom xử lý chất thải rắn làm nguyên liệu sản xuất phân bón hữu cơ. Song song với đó xây dựng chính sách quốc gia về sản xuất, kinh doanh và sử dụng phân bón, đồng thời hỗ trợ việc mở rộng sản xuất và thương mại các sản phẩm nông nghiệp hữu cơ.
Thanh Hoa