Đừng để lồng đèn truyền thống chỉ còn trong ký ức

Những chiếc đèn lồng truyền thống nằm dạt sang một góc nhường chỗ cho các chiếc lồng đèn giấy nhiều màu sắc rực rỡ hơn

Chúng tôi ghé thăm Giáo xứ Phú Bình vào ngày cuối tháng 10, dù đang ở thời điểm của mùa Giáng sinh nhưng đi từ đầu hẻm 425 Lạc Long Quân (P.5, Q.11) đến cuối hẻm có rất ít những người ngồi làm lồng đèn. Trò chuyện với một người đàn ông trung niên đang nhâm nhi ly cà phê gần nhà thờ Phú Bình, chúng tôi được biết, trước đây người làm đông lắm nhưng giờ đa phần họ chỉ làm vào mùa Trung thu và chỉ những nhà làm lồng đèn “ăn một vụ sống cả năm” mới tiếp tục làm lồng đèn để bán vào dịp Giáng sinh.

Theo sự hướng dẫn của chú, chúng tôi tìm đến nhà cô Bích - một gia đình làm lồng đèn lâu năm, để hỏi thăm về đời sống những người làm lồng đèn nơi đây. Gia đình cô đang bày la liệt các nguyên liệu như tre chẻ nhỏ, giấy kiếng, hồ trên sàn nhà để làm lồng đèn dịp Giáng sinh sắp đến. Dù đang lúi húi với công đoạn uốn và ghép các thanh lạt lồ ô lại với nhau bằng dây thép rồi dùng kềm bấm bỏ lạt thừa để làm khung lồng đèn, cô cũng vui vẻ chia sẻ những thăng trầm trong nghề khi gia đình cô đã có 2 đời làm lồng đèn ở khu vực giáo xứ này. Theo cô Bích, đa phần người làm lồng đèn rất muốn bám nghề nhưng vì “miếng cơm manh áo” nên họ đành ngậm ngùi chia tay với “nghề của tuổi thơ”.

“Cách đây khoảng 10 năm có đến cả trăm hộ làm lồng đèn. Đến sát mùa, cả khu phố chong đèn thức làm suốt đêm. Khoảng vài năm gần đây, nhiều người thấy việc làm lồng đèn bấp bênh, cho thuê nhà có nguồn thu nhập ổn định và cao hơn nên hiện nay chỉ còn chưa đến 20 nhà làm lồng đèn”, cô Bích tâm sự.

Những chiếc khung đèn lồng Giáng sinh được treo lên chờ giấy dán kiếng

Hiện số nhà làm lồng đèn ít nên lượng lồng đèn bán ra cho các thương lái hay chủ cửa hàng cũng không giảm nhiều so với trước. Các hộ tại đây thường là qua tháng 3 âm lịch đã bắt tay vào chuẩn bị, có điều chỉ làm cầm chừng. Thường thì qua tháng 5 bắt đầu có đơn đặt hàng, họ mới làm nhiều hơn. “Mỗi đợt Trung thu nhà tôi bán cũng phải vài ngàn chiếc. Mấy năm trước thì có giảm số lượng xuống nhưng vài năm gần đây thì ổn định trở lại”, người phụ nữ khoảng 40 tuổi thẳng thắn bộc bạch.

Vừa hết đợt Trung thu, những gia đình nơi đây lại chuẩn bị cho mùa Giáng sinh dù mùa này mỗi nhà bán cũng chỉ được vài trăm cái. Nhưng dù sao với họ, đây cũng là nguồn thu nhập phụ thêm khá quan trọng để gia đình có thể dành tiền cho một cái Tết sung túc, đầm ấm hơn.

Do các công đoạn đều làm thủ công, những người thợ phải bỏ ra không ít thời gian để làm được một chiếc đèn lồng hoàn chỉnh. Các thanh tre phải được chẻ, vót với độ mỏng và cứng vừa phải để làm khung nhưng cũng đủ dẻo để uốn cong tạo nhiều mẫu đèn khác nhau. Giấy kiếng được sử dụng để dán vào khung tre đa phần có màu đỏ, vàng hoặc tím. Vào mùa Giáng sinh, đèn lồng thường chỉ có 1 mẫu ngôi sao nên công đoạn làm cũng nhẹ nhàng hơn.

Chia sẻ về thu nhập những năm gần đây, cô Bích cho biết: “Chúng tôi bỏ mối bán nên thu nhập vẫn đủ sống. Có điều người bán than ế lắm. Giá lồng đèn giấy kiếng đợt Trung thu chúng tôi bán rẻ nhất là 11.000 đồng/cái, trong khi lồng đèn giấy Trung Quốc sản xuất hàng loạt chỉ có 5.000-7.000 đồng/cái. Chỉ sợ sang năm họ thấy ế quá không đặt mua nữa”.

Ngoài việc làm lồng đèn, gia đình cô còn mở “tiệm” hàn gió đá nho nhỏ ngay trước nhà để kiếm tiền “lấy ngắn nuôi dài”. “Bây giờ những người còn trụ lại được thì nhà nào cũng phải kiếm thêm việc để làm khi nhàn rỗi. Nhà bán tạp hóa, nhà làm thêm những loại lồng đèn cao cấp để bán cho nhà hàng, quán cà phê. Không khí làm lồng đèn nơi đây cũng vì thế buồn đi ít nhiều”, người phụ nữ có thâm niên làm lồng đèn gần 20 năm tâm sự.

Và những người còn lưu giữ nghề làm đèn truyền thống tại Phú Bình luôn đau đáu một điều: làm sao để lồng đèn Phú Bình vẫn là những món quà đặc biệt, mang đến niềm vui tuổi thơ cho các thế hệ sau, thay vì những chiếc lồng đèn Trung Quốc nhiều màu sắc được sản xuất công nghiệp không mang tính dân tộc.

Nguyên Quân