Dantin - Một tòa thành cổ nơi giáp ranh giữa hai tỉnh Hà Nội và Hòa Bình bị bỏ hoang phế bao đời nay. Sự bào mòn của thời gian cùng bao thăng trầm, biến thiên “dâu bể” đã tàn phá khiến ngôi thành chỉ còn trơ lại hai chiếc cổng vòm cùng bao bí ẩn chôn sâu trong đó...
Dantin - Một tòa thành cổ nơi giáp ranh giữa hai tỉnh Hà Nội và Hòa Bình bị bỏ hoang phế bao đời nay. Sự bào mòn của thời gian cùng bao thăng trầm, biến thiên “dâu bể” đã tàn phá khiến ngôi thành chỉ còn trơ lại hai chiếc cổng vòm cùng bao bí ẩn chôn sâu trong đó...
Phế thành ven... quốc lộ
Nằm trên địa phận xã Cao Thắng ( huyện Lương Sơn, Hòa Bình) tòa thành cổ rêu phong với lối kiến trúc độc đáo nằm ngay sát tỉnh lộ 424 giao nhau với đường Hồ Chí Minh không xa. Khảo sát một vòng, có thể dễ dàng nhận thấy tòa thành có hình vuông và rộng khoảng 40.000m2. Hiện tại, các cổng dẫn vào thành đều đã bị phá hủy, duy chỉ còn lại cổng phía Tây thành là còn nguyên vẹn. Theo quan sát của phóng viên Đời sống & Tiêu dùng, cổng phía Tây thành được thiết kế và xây dựng khá đẹp và kiên cố với hình mái vòm cao khoảng 6m, rộng hơn 3m. Gạch sử dụng để xây thành có màu đỏ, phía dưới nền sử dụng gạch có độ dày hơn nhưng cùng có kích thước 24x24 cm. Phía trong cổng thành được gắn những mộng đá khá lớn có thể được sử dụng để nâng đỡ, chốt giữ cửa gỗ to, nặng.
Tại khu vực cổng phía Nam thành (nằm ngay sát tỉnh lộ 424) được xây cùng loại gạch và kích thước nhưng phần mái vòm đã bị hư hỏng, chiều cao phần chưa đổ vỡ của chân cổng thành chỉ còn khoảng hơn 2m. Ngoài ra, do sự bào mòn của thời gian cộng với những tác động của con người nên chân cổng phía Nam thành có những chỗ đã bị nứt, vỡ khá nhiều. Phía trên tường thành là cây cỏ mọc um tùm càng khiến cho ngôi thành trở nên thâm u, kỳ bí.
Tiến sĩ Vũ Thế Long (Viện Khảo cổ học Việt Nam) trong chuyến khảo sát thực tế tại thành cổ Hòa Bình.
Theo nhiều người dân ở đây cho biết, cổng phía Bắc đã bị phá hủy từ lâu nên hiện nay chỉ còn lại dấu tích là hõm đất nhỏ phía chân thành phía Bắc. Anh Lương Đình Thái (39 tuổi), người đang thầu lại diện tích đất bên trong thành cổ để canh tác cho biết: Vị trí cổng phía Bắc thành có thể nằm ngay phía sau vườn của gia đình anh vì trước kia, khi đào móng làm nhà có phát hiện đá ong được lát khá bằng phẳng phía dưới cách mặt đất không sâu lắm.
Đặc biệt, các cụ cao niên tại xã Cao Thắng cho biết: Cách đây vài chục năm, tường thành được xây dựng bằng đá ong đều còn khá nguyên vẹn và chắc chắn. Tuy nhiên, sau này đã bị một số người dân cậy đi để đem về xây nhà cửa, chuồng trại nên hiện tại chỉ còn dấu vết của chân thành bằng đất cao hơn hẳn so với xung quanh.
Cụ Nguyễn Thị Líu (82 tuổi) người thôn Bá Lam 2 (xã Cao Thắng) khẳng định: Cổng phía Đông thành mới bị phá hủy vì những năm 60 trở về trước thành cổ này vẫn còn 3 cổng thành là cổng phía Tây, phía Nam và phía Đông. Cũng theo cụ Líu, trong thành cổ khi đó vẫn còn tồn tại dấu tích của vài dãy nhà, trong đó có ba dãy nhà chạy song song theo hướng Đông - Tây, quay mặt phía Nam. Mỗi nền nhà này có diện tích khoảng 100m2 với gần 10 chân cột. Ngoài ra, sau này khi cuốc đất để trồng trọt,người dân vẫn phát hiện phần nền móng vẫn còn những tảng đá xanh lớn kê cột và khá nhiều mảnh vỡ gạch ngói vỡ.
“Chứng nhân” của lịch sử
Khảo sát thực tế tại khu vực này cho thấytòa thành cổ này được xây dựng tại một vị trí khá đặc biệt khi xung quanh thành là hào nước và núi non bao bọc. Mặt phía Bắc của thành đắp dựa vào sông, còn ba mặt đều là hào nước nhân tạo khá rộng và hiện tại toàn bộ hào nước quanh thành đã được cắt chia ra để nuôi cá.
Không chỉ có kiến trúc và vị trí đặc biệt mà tòa thành cổ này còn được người dân trong khu vực xem là “chứng nhân” duy nhất chứng kiến biết bao biến cố của lịch sử vùng đất này. Theo ông Trần Văn Sản, nguyên cán bộ coi kho của kho xăng dầu T8 (thuộc Tổng cục xăng dầu) cho biết, trong những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước thì tòa thành cổ này là vị trí được bảo vệ nghiêm ngặt của quân đội do toàn bộ những thùng xăng dầu để phục vụ cho chiến trường được chuyển vào trong thành và chôn sát dưới tường thành để tránh bom Mỹ. Sau này, đến những năm 80 kho xăng dầu mới chuyển đi hết và tòa thành cổ được bàn giao lại cho chính quyền. Ngoài ra, theo người dân ở đây cho biết ngày trước khu thành cổ này bị bỏ hoang lại tiếp giáp với dãy núi gần đó nên cây cối mọc um tùm, rập rạp và phải mãi sau này mới có người đến ở.
Đặc biệt, trong những năm kháng chiến chống Pháp trước đây, khi quân Pháp kéo quân về lập đồn bốt tại khu vực Xuân Mai - Chợ Bến thì khu thành cổ là địa điểm để người dân di cư vào lánh nạn. Đến những năm 1951-1952, khi quân ta mở “Chiến dịch Hòa Bình” để tấn công giặc Pháp khu vực thành cổ là nơi diễn ra những trận đánh giằng co ác liệt giữa ta và địch. Khi đó, quân Pháp chết rất nhiều nên khu vực thành cổ được biến thành khu nghĩa địa chôn giặc Pháp. Sau này nghĩa địa được chuyển đi và được người dân san lấp để trồng cây.
Kết hợp những gì thu thập được trong chuyến khảo sát thực tế cũng như nhiều người dân xã Cao Thắng nhận định, đánh giá thì ngôi thành cổ này được xây dựng ở một địa thế quan trọng, xung quanh có địa hình hiểm yếu với sông và núi bao bọc ở phía Bắc và phía Đông, lại có tường cao, hào sâu xung quanh nên rất có thể đây một căn cứ chiến lược quân sự, án ngữ con đường độc đạo từ phía Nam vào Hà Đông và Hà Nội trước đây.
Phạm Hải