Dantin - Tòa cổ với kiến trúc độc đáo bằng đá ong và vị trí hiểm yếu với bao truyền thuyết xung quanh nó. Tuy nhiên, cho tới nay tên gọi, gốc tích, thời gian xây dựng cũng như chủ nhân của tòa thành vẫn nằm trong vòng bí ẩn...
Dantin - Tòa cổ với kiến trúc độc đáo bằng đá ong và vị trí hiểm yếu với bao truyền thuyết xung quanh nó. Tuy nhiên, cho tới nay tên gọi, gốc tích, thời gian xây dựng cũng như chủ nhân của tòa thành vẫn nằm trong vòng bí ẩn...
Những truyền thuyết ly kỳ
Để lần tìm gốc tích của tòa thành cổ nằm trên địa bàn xã Cao Thắng (Lương Sơn, Hòa Bình) chúng tôi đã nhiều lần đi điền dã, gặp nhiều nhân chứng với mong muốn có được câu trả lời thỏa đáng nhất.
Khi được hỏi về tên gọi tòa thành thì hầu hết người dân địa phương đều trả lời đây là thành nhà Mạc. Nhưng dựa vào cứ nào để khẳng định đó là thành nhà Mạc thì họ cho biết chỉ hoàn toàn là nghe người xưa truyền lại. Theo cụ Nguyễn Thị Líu (82 tuổi) người thôn Bá Lam 2 xã Cao Thắng, cụ là người địa phương, từ bé lớn lên đã thấy tòa thành cổ này và khi hỏi về gốc gác của tòa thành thì các cụ ngày xưa đều nói là thành cổ có từ thời nhà Mạc và không rõ là do ai xây dựng, xây dựng như thế nào, trong thời gian bao lâu? Cụ Nguyễn Thị Líu cũng cho biết: Nghe người xưa kể lại thì nơi đây là chỗ nhốt tù binh và việc xây thành ở vị trí hiểm yếu với tường cao, hào sâu có thể nhằm ngăn chặn việc cướp tù và để tù nhân không thể bỏ trốn được.
Tuy nhiên, cũng có một truyền thuyết khác: Tòa thành cổ này không phải xây từ thời nhà Mạc mà có từ thời Nguyễn đời vua Gia Long và có tên gọi là thành Tỉnh Đạo.
Theo anh Bạch Ngọc Diệp, Cán bộ văn hóa xã Cao Thắng thì những tên gọi như thành nhà Mạc hay thành Tỉnh Đạo cũng như giả thuyết về gốc tích của tòa thành cổ tại địa phương hiện nay chỉ là do người dân truyền miệng nên rất khó trong việc gọi tên chính xác của tòa thành này.
Tường ngôi thành cổ.
Ngôi cổ thành vẫn nằm trong vòng bí ẩn.
Trong vòng bí ẩn
Nhằm tìm kiếm thêm những thông tin về gốc tích tòa thành cổ, chúng tôi cũng đã truy lục trong địa chí và thư tịch cổ liên quan nhưng đều không thấy nhắc đến tòa thành cổ kỳ lạ kia. Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Xuân Đăng, Phó Chủ tịch UBND xã Cao Thắng cho biết ngay chính bản thân ông là người sống gần tòa thành cổ cũng chỉ biết tòa thành có tên gọi là thành nhà Mạc do người già kể lại. Ông Đăng cũng khẳng định rằng trong sử sách cũng như giấy tờ tại địa phương lưu giữ đều không có bất cứ tư liệu nào nói về tòa thành cổ này cả. Chỉ biết rằng trước đây, khu vực xung quanh tòa thành là khu vực chôn giấu các thùng xăng dầu phục vụ chiến tranh, đến những năm 80 khi kho xăng dầu chuyển đi, tòa thành được chuyển giao lại cho chính quyền địa phương quản lý.
Qua tìm hiểu, được biết từ những năm 1990 đến nay đã có khá nhiều đoàn công tác về khảo sát kiểm tra, tìm hiểu đánh giá về tòa thành cổ trên địa bàn xã Cao Thắng. Đặc biệt trong đó Bảo tàng tỉnh Hòa Bình rất quan tâm tới nguồn gốc của tòa thành cổ và đã nhiều lần thành lập đoàn công tác xuống thực địa tiến hành điều tra, khảo sát, thu thập tư liệu và lên kế hoạch bảo tồn.
Trước đó, từ những năm 1995, 1996, thành cổ đã được các cán bộ Bảo tàng Tổng hợp Hòa Bình tiến hành điều tra, khảo sát, lập hồ sơ di tích. Bằng những thu thập từ nguồn tư liệu, các cán bộ bảo tàng khi đó đã cho rằng đây là thành nhà Mạc. Năm 1998, UBND tỉnh Hòa Bình đã ra Quyết định bảo vệ di tích số 17/198/QĐ–UB về việc bảo vệ các di tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh. Lần khảo sát gần đây nhất của Bảo tàng Hòa Bình là cuối năm 2012, nhằm tìm ra nguồn gốc tên gọi, chủ nhân của ngôi thành.
Phạm Hải