Hậu vấn nạn ma túy ở TP.HCM (Kỳ 1): Bối rối với con nghiện

Người nghiện công khai tiêm chích cho nhau ở dải phân cách trên quốc lộ 22, đoạn trước khu vực bến xe An Sương (Ảnh: Internet)

Tiếc nuối đề án thí điểm

Trước đây, sau thời gian cai nghiện tập trung, học viên sẽ được đào tạo nghề và giải quyết việc làm tại Cụm công nghiệp Nhị Xuân (thuộc Sở Lao động - Thương binh và Xã hội (LĐ-TB&XH) TP.HCM), những người mất sức lao động được chuyển sang Trung tâm Giáo dục - Lao động và Bảo trợ Xã hội Phú Văn (Bình Phước). Tuy nhiên, khi Luật Phòng chống ma túy sửa đổi, bổ sung có hiệu lực thi hành (từ 1/1/2009), những trường hợp tập trung cai nghiện đủ thời gian (từ 12 tháng đến 24 tháng) sẽ không tập trung lao động hậu cai nghiện tại các cơ sở lao động như trước mà được trả về địa phương. Những con số này đã nói lên rất nhiều điều và như lời Nguyên Phó Chủ tịch UBND TP.HCM, ông Nguyễn Thành Tài, đề án sau cai đã thể hiện một giá trị nhân văn sâu sắc.

Theo ông Nguyễn Thành Tài, nếu tính trung bình một người nghiện ma túy mỗi ngày dùng 1 liều với giá 50.000 đồng, như vậy, 5 năm qua với 30.000 người dùng ma túy đã hao phí hơn 2.700 tỉ đồng. Cùng với nó là sự gia tăng của loại tội phạm liên quan đến ma túy. Hơn nữa, nếu TP.HCM không thực hiện quản lý tập trung, người nghiện ma túy sẽ tăng theo cấp số nhân chứ không phải là cấp số cộng... Nghị quyết 16 của Quốc hội về thời gian sau cai bắt buộc đối với người cai nghiện đã hết hiệu lực từ cuối tháng 8/2008. Điều đó có nghĩa là nếu đủ điều kiện 24 tháng cai nghiện tập trung, người sau cai sẽ được xem xét để hồi gia. Tuy nhiên, việc chuẩn bị cho người sau cai nghiện tái hòa nhập cộng đồng tại TP.HCM do chưa được chuẩn bị chu đáo nên còn nhiều lúng túng. Vì vậy, sau khi Nghị quyết 16, hết hiệu lực, số người sau cai tái hòa nhập cộng đồng vẫn còn nhiều … Mặc dù ngân sách thành phố HCM tốn cả hơn 1.000 tỉ đồng cho công tác cai nghiện (bình quân 31 triệu đồng/người) nhưng công tác quản lý người sau cai nghiện, tái hòa nhập vẫn còn lỏng lẻo.

Việc làm - vấn đề nan giải

Ngoài việc cai nghiện tập trung, mục tiêu cuối cùng của đề án cai nghiện là dạy nghề cho người sau cai khi tái hòa nhập cộng đồng tìm được việc làm ổn định để đoạn tuyệt với ma túy. Tuy nhiên, trên thực tế nhiều trong số người tái hòa nhập đồng không tìm được việc làm do sự kỳ thị dẫn đến tái nghiện.

Đối với người sau cai nghiện có nghề, có trình độ tìm được việc làm đã khó huống chi những người tay ngang. Trong quá trình đi thực tế, nhiều cán bộ thuộc tổ cán sự tình nguyện cũng “đau đầu” khi tìm việc làm cho họ. “Tìm cho họ có được một việc làm đâu dễ, nhưng khi tìm được họ lại chê việc, không chịu làm. Thực tình mà nói, ngoài sự kỳ thị thì người sau cai khi tái hòa nhập cộng đồng chỉ rành bóc vỏ lụa hạt điều, làm mây tre lá. Còn những nghề khác như điện công nghiệp, sữa chữa xe máy, vi tính… thì chưa đáp ứng yêu cầu nên rất khó xin việc” - một cán sự tình nguyện bộc bạch.

Trong khi đó, TP.HCM đã đầu tư gần 200 tỷ đồng xây dựng Cụm công nghiệp và Khu dân cư đô thị mới Nhị Xuân tại huyện Hóc Môn, diện tích 52ha, để tiếp nhận người tái hòa nhập cộng đồng vào làm việc và cư trú ổn định. Tuy nhiên, trong số 3.000 lao động được 12 doanh nghiệp tiếp nhận làm việc thì cũng chỉ khoảng 10% trụ lại được. Nguyên nhân của sự “hao hụt” này là do tình trạng sức khỏe kém kéo theo năng suất thấp, thu nhập thấp nên họ dễ nản; trình độ tay nghề chưa đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp; kỷ luật lao động kém, muốn nghỉ là nghỉ. Một chủ doanh nghiệp đã quá ngán ngẩm khi họ mạnh dạn tuyển người sau cai nhưng kết quả là các thiệt hại về kinh tế thì họ lại phải gánh chịu. Và chủ doanh nghiệp này đã nói thẳng: “Chúng tôi không mặn mà với đối tượng lao động là người sau cai”.

Ai cũng biết những người cai nghiện hồi gia thường mặc cảm với người xung quanh về quá khứ của mình. Họ rất cần được cảm thông, động viên chia sẻ. Một trong những điều kiện để họ không quay lại con đường nghiện ngập là công ăn việc làm. Nhưng đây đang là vấn đề hết sức nan giải. Mặc dù UBND TP.HCM đã ban hành nhiều quy định yêu cầu chính quyền địa phương, Phòng LĐ-TB&XH, các đoàn thể tìm cách đào tạo nghề và giải quyết việc làm cho người hồi gia nhưng xem ra mục tiêu vẫn còn xa. Đó là chưa kể, nhiều nơi, tỷ lệ người nhiễm HIV trong tổng số học viên chiếm đến 40%, 50% và hầu hết trong số đó không còn khả năng lao động vì sức khỏe quá yếu.

Tái nghiện và phạm tội

Theo số liệu của Chi cục Phòng chống tệ nạn xã hội (TNXH - Sở LĐ-TB&XH TP.HCM), toàn thành phố có trên 19.000 người sau cai nghiện ma túy được tái hòa nhập cộng đồng nhưng hơn 10% trong số đó không trở về tại địa phương. Cụ thể, Q.8 có gần 300 người chính quyền địa phương không biết ở đâu, đi đâu. Tương tự, Q.4 có khoảng 200 người; Q.10 có 120 người hồi gia có hộ khẩu và tạm trú nhưng thực tế không sống tại địa phương...

Một cán bộ phụ trách tệ nạn xã hội cho biết, số người hồi gia địa phương không quản lý được là do họ không trình báo hay gia đình đã chuyển đi nơi khác sinh sống (hộ khẩu vẫn còn ở địa phương). Hoặc có người khi hết thời gian cai nghiện tập trung không về nhà mà bỏ đi đâu chính cả gia đình họ cũng không rõ… Chính vì sự lỏng lẻo trong quản lý đã dẫn đến tình trạng tái nghiện đang ngày càng tăng.

Theo thống kê năm 2008, số người tái nghiện khoảng 2.000 người thì chỉ nửa năm 2009, con số tái nghiện đã tăng gấp đôi. Khi tỉ lệ người tái nghiện tăng cũng đồng nghĩa với việc các loại tội phạm hình sự tăng. Tính riêng 5 tháng đầu năm nay, các trường, trung tâm cai nghiện cũng đã tiếp nhận và hơn 1.000 người nghiện, tăng hơn 45% so với cùng kỳ năm 2008... Tình hình tội phạm về ma túy diễn biến phức tạp, nếu như trong giai đoạn thực hiện đề án (2003-2008) loại tội phạm liên quan đến ma túy và người nghiện liên tục giảm thì thời gian gần đây đang tăng nhanh. Một trong những nguyên nhân khiến tình trạng người nghiện gây án ngày càng nhức nhối là trên địa bàn vẫn còn nhiều “điểm nóng” cung cấp ma túy cho họ. Nhiều học viên hồi gia, gặp môi trường này lập tức tái nghiện.

Theo nhận định của Chi cục phòng chống TNXH thì hầu hết những người sau cai rời bỏ địa phương, một số đã tái nghiện, tìm nơi khác để tiếp tục sử dụng ma túy hoặc đã có dấu hiệu phạm pháp hình sự nên tìm cách lẩn trốn.

Vừa qua, UBND TP.HCM thành lập Tổ Công tác rà soát tiến độ nộp tiền sử dụng đất trên địa bàn TP.HCM do bà Đào Thị Hương Lan, Giám đốc Sở Tài chính làm Tổ trưởng. Các thành viên trong Tổ Công tác sẽ được phân công nhiệm vụ để thực hiện đôn đốc các tổ chức, cá nhân chưa hoàn tất việc nộp tiền sử dụng đất sớm thực hiện nghĩa vụ tài chính theo chức năng của từng đơn vị; định kỳ hàng quý, có văn bản báo cáo UBND TP về kết quả thực hiện việc rà soát; tổng hợp các trường hợp chưa hoàn thành nghĩa vụ tài chính, các khó khăn, vướng mắc (nếu có); đề xuất UBND TP các biện pháp xử lý, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc để đẩy nhanh tiến độ thực hiện nghĩa vụ tài chính đối với các trường hợp này.

Mai Hải