Dantin - Đến hẹn lại lên, cứ vào thời gian cuối năm, làng Tràng Cát (xã Kim An, huyện Thanh Oai, Hà Nội) lại nhộn nhịp hẳn lên. Những chuyến ô tô từ khắp nơi ùn ùn đổ về. Đường làng Tràng Cát tấp nập người người đi như có hội.
Dantin - Đến hẹn lại lên, cứ vào thời gian cuối năm, làng Tràng Cát (xã Kim An, huyện Thanh Oai, Hà Nội) lại nhộn nhịp hẳn lên. Những chuyến ô tô từ khắp nơi ùn ùn đổ về. Đường làng Tràng Cát tấp nập người người đi như có hội. Ở đây, dường như Tết đến sớm hơn các nơi. Hỏi ra mới biết dây là thời điểm lá dong làng Cát rục rịch vào mùa.
Dọc theo đường 21 trải nhựa, qua các thị trấn Kim Bài, Bình Đà, chúng tôi tìm đến được làng Tràng Cát. Hai bên đường dẫn vào làng độc một màu xanh của lá dong đang vào mùa thu hoạch, không khí những ngày giáp Tết dường như nhộn nhịp hơn tại vùng quê quanh năm yên bình này.
Lá dong tiến Vua
Theo các cụ cao niên làng Tràng Cát kể lại: Cây dong được trồng từ ngày mới lập làng, đến nay đã được khoảng 600 năm. Trước kia, lá dong Tràng Cát được chọn để gói bánh chưng tiến Vua. Cụ Nguyễn Văn Huân, 83 tuổi kể: “Nhà tôi cũng như hầu hết các gia đình khác trong làng đều mưu sinh bằng nghề này. Tôi thường nghe ông nội tôi kể lại ngày xưa từ trước thời cụ nội chính lá dong trồng ở Tràng Cát được dùng gói bánh chưng để tiến Vua mỗi dịp Tết đến”.
Bà Vũ Thị Phàn đang thu hoạch lá dong tại vườn của gia đình.
Ông Phạm Văn Cơ, Trưởng thôn Tràng Cát cho biết: Ban đầu cây dong chỉ được trồng trong vườn nhà. Năm 1992, cây dong bắt đầu được đưa ra đồng ruộng trồng thử, trước hết là trên những diện tích trồng màu kém hiệu quả. Không phụ công người, cây dong phát triển rất tốt và có giá trị kinh tế đáng kể. Vì thế diện tích trồng dong ngày một tăng. Hiện nay, 100% số hộ ở Tràng Cát đều trồng dong với khoảng 60 mẫu trong tổng số 230 mẫu diện tích đất tự nhiên của làng.
Nhà trồng nhiều thì 4 -5 mẫu, nhà trồng ít thì cũng một vài sào. Mỗi năm cây dong cho thu hoạch ba vụ chính. Tuy nhiên, mùa thu hoạch nhiều nhất là vào dịp Tết Nguyên đán. Vào những ngày thường, các hộ của các làng nghề làm bánh chưng, bánh lễ hội cũng đến tận làng thu mua. “Cứ đến tầm mùng 10 – 15 tháng 12 âm lịch trở đi là ô tô từ khắp các nơi đổ về làng tôi mua lá dong. Nhiều khi khách về đông quá còn gây tắc đường làng. Lúc này người già trẻ nhỏ trong làng đều phải ra đồng để cắt lá dong. Cả làng đông vui như có hội”, ông Phạm Văn Thủy, thôn Tràng Cát tâm sự.
Theo những chủ buôn lá trong làng cho biết: Giá lá dong năm nay tăng hơn một chút so với năm ngoái. Giá bán tại vườn là 25 – 30 nghìn/100 lá loại nhỏ, 50 – 60 nghìn/100 lá dong loại lớn, còn chuyển đi nơi khác thì giá có thể tăng gấp rưỡi hoặc gấp đôi.
Công đoạn bảo quản lá dong sau thu hoạch cũng là một trong những khâu quan trọng. Tuy công đoạn này làm khá đơn giản nhưng lại quyết định đến màu sắc và mùi vị của lá khi gói bánh. Qua công đoạn này, lá dong có thể để đến khoảng 15 -20 ngày mà không bị nấm mốc.
.jpg)
Mùa thu hoạch lá dong ở Tràng Cát.(nguồn internet)
Bà Vũ Thị Phàn (60 tuổi) vừa cắt lá dong vừa nhẩm tính: “Nghề trồng lá dong này chủ yếu lấy công làm lãi thôi. Mình cứ cần cù chăm bón thì cây tự nó phát triển, không cần nhiều kỹ thuật. Nhà tôi năm nay trồng 8 sào lá, cứ mỗi sào trừ hết chi phí đi thì được lãi khoảng 6 -7 triệu”. Theo ước tính, năm nay gia đình bà Phàn sẽ có thu nhập khoảng trên dưới 50 triệu đồng. Đây là khoản tiền khá lớn đối với những người nông dân vùng thôn quê hiện nay.
Lá dong Tràng Cát là dong nếp, có nhiều ưu điểm hơn hẳn lá dong rừng. Bầu lá tròn và dai, mặt dưới lá có màu xanh non, cuống lá dài và đồng màu với gân lá. Gói lá dong này, khi luộc chín bánh chưng có màu xanh tự nhiên rất đẹp mắt và có vị thơm.
Rõ ràng, cây dong có giá trị kinh tế hơn hẳn các loại cây khác như cây lúa, ngô… Hơn nữa, cây dong có thể cho thu hoạch quanh năm, công chăm bón lại ít, chỉ cần trồng một lần có thể thu hoạch được hàng chục năm.
Đặc sản làng xuất ngoại
Theo ông Phạm Tiến Sinh chủ nhiệm HTX Kim An, thì Tràng Cát là một trong 3 thôn có phong trào phát triển kinh tế mạnh nhất xã Kim An với các vườn cây ăn quả, sản xuất rau an toàn và đặc biệt là trồng cây dong đặc sản. Theo thống kê của xã thì toàn thôn Tràng Cát hiện có tới hơn 100 mẫu cây dong chuyên canh, đó là chưa kể các diện tích trồng xen canh ở các vườn cây ăn quả.
Ông Nguyễn Ngọc Hoan, một nghệ nhân làm bánh chưng lễ hội tại làng Tranh Khúc (Thanh Trì), cho biết: “Ưu điểm của lá dong làng Tràng Cát dẻo dai, thơm và xanh hơn các lá dong của tất cả các vùng khác trên cả nước. Thông thường nhiều người hay lấy lá dong rừng về gói nhưng khi luộc lá hay bị rách, khi lên bánh lá mất mùi và không được xanh bánh nên thường bị khách hàng chê”.
Những năm gần đây, một số người dân Tràng Cát đã lập đầu mối cung cấp và tiêu thụ lá dong tại TP Hồ Chí Minh. Đặc biệt từ năm 2007, lá dong Tràng Cát đã xuất ngoại phục vụ Tết của người Việt ở nước ngoài, chủ yếu là ở Nga và các nước Đông Âu. Hiện nay, theo một số người dân làng Tràng Cát cho biết, mỗi năm một lần, cứ đến độ giáp Tết Nguyên đán, nhiều thương gia lớn lại đến làng chọn những lá dong loại đẹp để thu mua xuất sang Mỹ và các nước Châu Âu, trong đó, nước Nga là thị trường tiêu thụ lá dong lớn nhất. Mỗi năm, Tràng Cát xuất khẩu từ 3 - 4 triệu lá dong. Lá dong làng Tràng Cát được hầu hết bà con người Việt ở Mỹ và các nước châu Âu ưa chuộng để gói bánh chưng mỗi khi xuân về Tết đến.
Bài và ảnh Anh Tài – Văn Nguyên