Làng hiến mắt

Dantin - Chỉ chưa đầy 5 năm, ở xã Cồn Thoi, huyện Kim Sơn, Ninh Bình, một xã thuần nông ven biển Bắc Bộ, đã có tới 40 người nông dân tình nguyện hiến tặng giác mạc của mình để đem lại ánh sáng cho những bệnh nhân hỏng mắt. Trong đó rất nhiều gia đình có đến 2-3 người cùng hiến giác mạc. Con số đăng ký hiến tặng giác mạc tại Cồn Thoi đang có thêm 40 người nữa…

• Khu “liên hợp thể thao” …làng!
• Những ngôi làng trai gái không bao giờ…lấy nhau: Hữu duyên vô phận
• Rước rác độc về làng
• Nát làng vì sân... patin!

Một ca lấy giác mạc từ người hiến tại Cồn Thoi.

Từ người hiến giác mạc đầu tiên của Việt Nam…

Nghe nói có người hỏi về việc hiến mắt, một cụ già ở Cồn Thoi bảo: “Cứ gặp “anh Sự nhân đạo” là biết tất mọi chuyện. Anh ấy cũng là người đầu tiên khởi xướng phong trào hiến giác mạc ở vùng này”. Vòng vèo một hồi quanh làng rốt cuộc cũng gặp được “anh Sự nhân đạo”.

“Hiến mắt ở Cồn Thoi quả là đáng nói. Mọi việc cũng bắt đầu từ việc của nhà tôi”, anh Sự cho biết. Thì ra, năm 2007, anh Sự có chị dâu tên là Nguyễn Thị Khui, cũng cùng xóm bị thoái hóa giác mạc nên mắt trái của chị không nhìn thấy gì, mặc dù đã được điều trị tích cực ở Bệnh viện mắt Trung ương. Các bác sĩ ở Viện mắt bảo, để có thể cứu chữa được mắt này, chỉ có cách thay giác mạc. Nhưng vì bệnh viện không có giác mạc nên hoặc là chị tự vận động để có giác mạc thay thế hoặc là chấp nhận mắt có như không. Thời điểm ấy, năm 2007, hiến giác mạc là một chuyện hoàn toàn xa lạ ở Việt Nam. Chưa từng có một trường hợp nào hiến hoặc được nhận giác mạc hiến tặng trong nước. Vậy mà bác sĩ khuyến cáo như vậy thì khác nào bảo gia đình chị Khui “mò kim đáy biển”.

Cũng thời điểm đó, cùng làng anh Sự có cụ Nguyễn Thị Hoa do tuổi già sức yếu, như ngọn đèn trước gió. Vì đi chăm sóc chị Khui một thời gian dài ở Viện mắt, nên anh Sự hiểu rất rõ, chỉ có những người sắp rời trần thế như cụ Hoa mới có thể hiến tặng giác mạc. Nhưng vào thời điểm nhạy cảm này, nếu nói chuyện ấy ra, không những anh Sự dễ dàng bị đánh giá là vô tình vô nghĩa, mà còn bị coi là xúc phạm đến gia đình, con cháu của cụ Hoa.

Thương chị dâu, suy đi tính lại mãi, cuối cùng anh Sự quyết định sẽ lựa lời nói chuyện này với anh Mai Văn Vinh là con trai lớn của cụ Hoa. Nghe xong, anh Vinh nhìn anh Sự như người từ hành tinh khác rồi nói: “Chú đùa anh đấy à? Mẹ anh sống thế nào chết phải thế ấy chứ, làm sao lấy đi một phần cơ thể của  bà được. Hơn nữa, làm gì có chuyện mắt của người chết ghép cho người sống mà sáng được”.

Vậy là anh Sự phải giải thích đi giải thích lại, thậm chí mang cả tài liệu của Bệnh viện mắt Trung ương về việc lấy và ghép giác mạc của người chết cho người sống cho anh Vinh xem, anh Vinh mới tin. Nhưng còn chuyện có đồng ý lấy giác mạc của bà Hoa khi bà qua đời để ghép cho chị dâu của anh Sự không thì anh Vinh chỉ trả lời: “Để xem đã. Vì tôi phải hỏi ý kiến mẹ tôi”.

Gia đình anh Vinh không biết đã họp bao nhiêu ngày để đi đến quyết định có tặng giác mạc hay không. Bà Hoa, người tặng giác mạc thì đồng ý ngay. Song còn con cháu cụ thì  người nào người nấy đều cho rằng làm như vậy có vẻ nhẫn tâm quá.  Đó là chưa nói đến cho giác mạc như vậy, người ta sẽ đồn đại nhà anh Vinh bán mắt mẹ lấy tiền làm ma.

Đắn đo, cân nhắc mãi cuối cùng anh Vinh mới quyết định tổ chức một buổi họp “chót” và nói: “Bà đã đồng ý, ta cứ làm theo nguyện vọng của bà. Hơn nữa đây là làm phúc, ta nên làm”. Thế là anh Vinh liền viết giấy tình nguyện tặng giác mạc của bà Hoa cho chị dâu anh Sự để tất cả mọi người trong gia đình cùng ký vào.

Hôm đi xác nhận của chính quyền địa phương vào tờ giấy đó, anh Sự vẫn không thể tin nổi chuyện này là sự thật. Anh phải nhờ người họ hàng vào UBND huyện Kim Sơn để xin xác nhận và đóng dấu. Anh bảo: “Lúc đó, tôi run lắm, vừa không tin là thật vừa sợ đến phút chót, vì quá thương bà cụ mà gia đình anh Vinh thay đổi quyết định nên tôi không dám vào làm thủ tục giấy tờ mà phải nhờ người khác”.

Nhưng đó không phải là lần duy nhất anh Sự hồi hộp khi nhận được giác mạc hiến tặng của bà Hoa mà sau đó, đúng hôm bà Hoa mất, khi các bác sĩ ở Viện mắt Trung ương xuống lấy giác mạc, anh Sự cũng lâm vào trạng thái như vậy. Vì anh biết trong xóm có người bàn ra tán vào rằng vì nhà nghèo nên anh Vinh đã bán mắt mẹ để lấy tiền làm ma. Ngay cả khi anh đưa đoàn bác sĩ sang phẫu thuật lấy giác mạc, anh Vinh cũng đã ôm lấy anh và khóc rằng: “Tôi khổ quá chú ơi, người ta bảo tôi bán mắt mẹ để lấy tiền đấy”. Vì điều ấy, anh Sự lo lắng, hồi hộp việc lấy giác mạc của các bác sĩ có thể bị cản trở, thậm chí không thực hiện được. Nhưng may quá, cuối cùng việc hiến tặng cũng được thực hiện và bà Hoa trở thành người đầu tiên ở ViệtNam hiến tặng giác mạc. Anh Sự từ đó cũng trở thành cộng tác viên đầu tiên của Bệnh viện mắt Trung ương, tham gia công tác vận động hiến tặng giác mạc ở Cồn Thoi.

…Đến cả làng hiến mắt

Cụ Nguyễn Thị Là, 93 tuổi, đã đăng ký hiến mắt.

Con số thống kê của “anh Sự nhân đạo” cho tôi biết tổng số người hiến giác mạc ở vùng Kim Sơn, trong đó phần lớn là người Cồn Thoi, tính đến cuối năm 2010 lên tới trên 40 người. Anh Sự trở thành cộng tác viên đắc lực của Viện Mắt Trung ương. Hiện nay còn có trên 40 người tự nguyện đăng ký hiến giác mạc, không còn bó hẹp ở xã Cồn Thoi nữa mà đã lan rộng sang các xã lân cận như Kim Trung (3 người), Kim Hải (1 người), Kim Tân (8 người), Văn Hải (10 người)… Cũng theo anh Sự, người ít tuổi nhất là em Trần Văn Thuận, sinh năm 1992, người cao tuổi nhất là cụ Trần Văn Hiền, 104 tuổi. Đặc biệt, Cồn Thoi có 3 trường hợp một nhà có 2 người cùng hiến mắt, đó là hai mẹ con chị Nguyễn Thị Lành, hai mẹ con chị Nguyễn Thị Huệ và anh Mai Văn San cùng người em của mình

Ông Phạm Ngọc Sinh, nguyên Chủ tịch hội Chữ Thập đỏ huyện Kim Sơn cho biết: “Hiến tặng giác mạc là một việc mà không phải ai cũng có thể thực hiện được. Công tác tuyên truyền đóng một vai trò rất quan trọng. Người dân Việt Nam ta từ trước đến nay đều quan niệm  nặng nề về chết toàn thây, kiếp luân hồi. Họ lo lắng, nếu lấy mất con mắt thì người đã khuất sẽ không thể nhìn được nữa”.

Tuy nhiên, ông Sinh cũng nói, sở dĩ Kim Sơn có thể có số người hiến giác mạc nhiều như vậy là do gặp được rất nhiều thuận lợi: Sự ủng hộ tuyệt đối của các cấp chính quyền; có một đội ngũ các cộng tác viên không quản ngại ngày đêm tuyên truyền, liên lạc với BV Mắt Trung ương sau khi người hiến tặng qua đời, làm công tác bảo vệ giác mạc. Bên cạnh đó, là sự giúp đỡ nhiệt tình của các vị chức sắc, linh mục giáo xứ. “Khoảng 80% người hiến tặng giác mạc ở Kim Sơn là bà con giáo dân”- ông Sinh nói.

Lã Tài - Hồ Sỹ