Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng: Còn nhiều khó khăn

Một buổi tọa đàm “Thực thi Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng” do Hội AFCA tổ chức tại TP.HCM

Doanh nghiệp nâng cao trách nhiệm

Ông Cao Xuân Quảng, Trưởng phòng Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (Cục Quản lý Cạnh tranh, Bộ Công thương) cho biết, thời gian qua, ý thức chấp hành pháp luật để bảo vệ quyền lợi NTD và ý thức xây dựng thương hiệu của doanh nghiệp đã cải thiện.

Cộng đồng doanh nghiệp có nhiều hoạt động thiết thực trong bảo vệ quyền lợi NTD. Song song với việc cải tiến công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất, áp dụng nhiều hình thức bán hàng thuận lợi với mục đích chiếm niềm tin của NTD, nhiều doanh nghiệp cũng chủ động thành lập phòng, ban giải quyết khiếu nại của NTD, chủ động xây dựng các kênh thông tin để tiếp nhận những phản ánh, ý kiến của NTD.

Đặc biệt, sau 3 năm thực thi theo Điều 22 của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng về Trách nhiệm thu hồi sản phẩm có khuyết tật, khoảng 50 trường hợp doanh nghiệp chủ động thu hồi sản phẩm của các lĩnh vực như ô tô, xe máy, nước mắm, đồ chơi trẻ em, thuốc đánh răng. Điều này thể hiện được ý thức tự giác cũng như trách nhiệm của doanh nghiệp đối với NTD đã được nâng cao.

Không chỉ tuân thủ pháp luật bảo vệ quyền lợi NTD trong quá trình kinh doanh, nhiều doanh nghiệp còn tích cực thể hiện vai trò, trách nhiệm xã hội thông qua việc hỗ trợ cho các cơ quan quản lý Nhà nước, các tổ chức xã hội trong các hoạt động hướng tới NTD.

Một số doanh nghiệp tiêu biểu có những đóng góp tích cực trong thời gian qua là Vinamilk, TH Truemilk, Mobifone, Unilever, P&G, Samsung, LG, Tôn Hoa Sen...

Còn nhiều bất cập

Tuy nhiên, theo đánh giá của nhiều chuyên gia, sau 3 năm thực thi Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng vẫn chưa phát huy được vai trò trong việc bảo vệ quyền lợi NTD, thậm chí còn nảy sinh nhiều bất cập.

Ông Nguyễn Mạnh Hùng, Tổng Thư ký Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng chia sẻ, có một nghịch lý là dù Hội được giao trách nhiệm nhưng không được giao quyền hạn cũng như nguồn lực để thực hiện. Chính vì vậy mà đến nay, trong 7 nội dung tham gia bảo vệ quyền lợi NTD của Hội theo Khoản 1, Điều 28 của Luật, vẫn còn nhiều nội dung không thể thực hiện hoặc có thực hiện cũng vô cùng khó khăn.

Theo ông Nguyễn Mạnh Hùng, trong năm 2014, Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tiếp nhận hơn 1.000 vụ việc liên quan đến xâm hại quyền lợi NTD, xử lý thành công hơn 75% vụ việc.

Trong số chưa thành công có một phần lỗi từ NTD mua hàng nhưng không lấy hóa đơn, không đọc kỹ hướng dẫn trước khi sử dụng và một phần khác do phía doanh nghiệp thiếu thiện chí.

Nhiều trường hợp NTD bị thiệt hại nhưng không biết phải hỏi ai, không biết khiếu nại ở đâu hoặc bỏ qua vụ việc vì cho rằng mức thiệt hại không lớn. Tuy nhiên, chính việc không lên tiếng đó khiến người kinh doanh tiếp tục “móc túi” NTD. Đơn cử như một gói đường hoặc một gói mì chính thiếu trọng lượng một chút thì một tháng, một năm, người kinh doanh đã “móc túi” NTD một lượng không nhỏ.

Theo Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, ở Việt Nam, tỷ lệ khiếu nại của NTD còn rất thấp so với các nước phát triển, văn minh. Điều này, một phần vì tâm lý ngại đụng chạm, ngại “gõ cửa” cơ quan công quyền, ngại đơn từ… nhưng một phần cũng vì bản thân NTD chưa ý thức được quyền của mình với các nhà cung cấp sản phẩm, dịch vụ và địa chỉ để khiếu nại.

Thực chất, bảo vệ NTD chính là một phần quan trọng trong bảo vệ quyền con người, như Công ước mà Việt Nam tham gia. Hơn nữa, đó chính là những quyền lợi sát sườn nhất, thể hiện rõ trong đời sống thường ngày.

Một thành viên khác thuộc Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng chia sẻ, hiện nay các cấp đều có cơ quan bảo vệ NTD, nhưng thiếu cơ quan cầm trịch và sự phân công chuyên trách đào tạo kỹ năng cho các cơ quan nói trên. Điều này không chỉ khiến những người làm công tác bảo vệ NTD đôi khi bối rối trong xử lý, đồng thời cũng khiến NTD không có một địa chỉ chính xác để tìm tới khi quyền lợi bị xâm hại.

Ngoài ra, Luật có một chương riêng, quy định chức năng của Hội Tiêu chuẩn và bảo vệ người tiêu dùng, trong đó có chức năng giải quyết khiếu nại. Tuy nhiên, đến nay, Hội vẫn chưa được cấp kinh phí để hoạt động. Ngoài ra, tuy Hội còn có thẩm quyền trong việc đưa vụ việc ra tòa nhưng đến nay vẫn chưa có thông tư hướng dẫn của các cơ quan chức năng.

Cần minh bạch các văn bản quy phạm pháp luật

Ông Trần Việt Hùng, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và kỹ thuật Việt Nam nhìn nhận, đã có những kết quả tích cực mà Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đem lại. Nhưng theo ông, để Luật thực sự đi vào cuộc sống cần phải tạo tính minh bạch của các văn bản quy phạm pháp luật về bảo vệ NTD kể cả trong các quy định áp dụng đối với tổ chức, cá nhân kinh doanh trong giao dịch với NTD nhằm bảo vệ quyền lợi của NTD.

Một trong những ưu điểm của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là đã tạo điều kiện thuận lợi cho NTD thực hiện quyền khởi kiện để bảo vệ quyền lợi của mình. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng đến nay Luật này vẫn chưa phát huy được vai trò trong việc bảo vệ quyền lợi NTD và còn có những vấn đề bất cập như chậm trễ trong việc ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành Luật; một số quy định đề ra trong Luật chưa được cụ thể hóa và thực hiện nghiêm túc; công tác quản lý Nhà nước về bảo vệ quyền lợi NTD còn nhiều hạn chế; công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về bảo vệ NTD vẫn yếu kém...

Anh Nguyên