Dantin - “Hóa chất này độc lắm, nhất là khi tiếp xúc trực tiếp với nó. Lắm hôm về đến nhà tôi cảm thấy hoa mắt chóng mặt, họng khô rát.
Dantin - “Hóa chất này độc lắm, nhất là khi tiếp xúc trực tiếp với nó. Lắm hôm về đến nhà tôi cảm thấy hoa mắt chóng mặt, họng khô rát. Nếu tiếp xúc bằng tay thì sẽ bị nổi mẩn ngứa, nhiều người còn bị bị lở loét, vô cùng khó chịu”, anh H., một công nhân làm hương thật thà nói.
“Thịt” hương làm từ mùn cưa trộn keo.
PV Đời sống &Tiêu dùng cận cảnh làm hương ở xã Quảng Phú Cầu, huyện Ứng Hòa (Hà Nội) và thôn Cao, xã Bảo Khê, huyện Kim Động, Hưng Yên – hai nơi làm hương lớn nhất miền Bắc. Với khoảng 200 xưởng sản xuất hương, trung bình mỗi ngày, từ hai nơi này hàng trăm tấn hương xuất đi khắp miền Bắc tiêu thụ.
Hương “lộc” nhờ tẩm hóa chất
Công nhân làm hương đối mặt với nguy hiểm.
Xưởng tăm hương của ông Nguyễn Văn Chính (thôn Xà Cầu, xã Quảng Phú Cầu) lúc nào cũng có có 5 công nhân làm việc. Việc chẻ nhỏ tre thành tăm được thực hiện hoàn toàn bằng máy móc. Nhiệm vụ chính của công nhân là đem tăm tre đi nhuộm phẩm màu rồi bó gọn lại trước khi phơi. Trong khu vực nhuộm màu luôn có một thùng đựng sẵn nước hóa chất màu đỏ đục,bốc mùi khét và hắc rất khó chịu dùng để ngâm tăm. Cạnh đó còn thấy 2 thùng đựng hóa chất có vỏ màu xanh khác đã sử dụng hết, vứt chỏng chơ ngay bên thùng chế sẵn phẩm màu. Hai công nhân luôn tay ngâm tẩm tăm rồi bó gọn đem ra ngoài phơi nắng.
Anh H., một công nhân tại xưởng cho biết: Hóa chất dùng để ngâm tẩm tăm hương là axit photphoric (H3PO4), bán trên thị trường chưa đến 40.000 ngàn/5 lít. Với bằng ấy hóa chất có thể ngâm được hàng trăm bó tăm hương. Do quan niệm của người Việt Nam, cây hương đốt lên càng uốn cong càng có nhiều lộc nên những người làm hương luôn tìm mọi cách để khiến sản phẩm của mình nhiều “lộc” nhất. Axit photphoric giúp cho cây hương khi thắp đậu tàn 100%, tức là khi cháy hết tàn vẫn uốn cong lâu và đẹp.
Trước đây với phương pháp làm tăm hương thủ công năm thì mười họa mới có 1 cây hương quấn tàn cong khi cháy. Nhưng bây giờ với công nghệ mới người ta có thể làm cho hương đậu tàn tùy ý với số lượng bao nhiêu cũng được tùy theo nồng độ đậm đặc của hóa chất lúc pha chế và thời gian ngâm tăm tre dài hay ngắn. Tuy nhiên, cũng theo anh H., không phải loại tăm nào cũng tẩm hóa chất mà chỉ khi có khách hàng yêu cầu xưởng mới đem ngâm. “Hóa chất này độc lắm, nhất là khi tiếp xúc trực tiếp. Lắm hôm về đến nhà tôi cảm thấy hoa mắt chóng mặt, họng khô rát. Nếu tiếp xúc bằng tay thì sẽ bị nổi mẩn ngứa, nhiều người còn bị lở loét, vô cùng khó chịu”, anh H. nói.
Mờ mắt vì tiền
Hương thành phẩm phơi ở thôn Cao.
Không giống như thôn Xà Cầu, làng hương thôn Cao, xã Bảo Khê, huyện Kim Động, Hưng Yên lại “phụ trách” trực tiếp khâu làm hương thành phẩm. Đây cũng là đầu mối tiêu thụ nguyên liệu tăm hương chính của thôn Xà Cầu. Tăm hương sau khi được nhập về sẽ được đắp “thịt” để thành hương thành phẩm trước khi mang ra thị trường tiêu thụ. Anh Vũ Văn Khanh (công nhân làm hương ở thôn Cao) cho biết: Tùy theo từng loại hương (như hương thẻ, hương cuốn, hương đậu tàn) mà phần “thịt” hương được phối trộn với các loại thảo mộc khác nhau để tạo mùi thơm. “Trước đây, để hương thơm chúng tôi thường trộm bột trầm để dậy mùi. Nhưng mấy năm gần đây nguyên liệu này ngày càng khan hiếm, đắt đỏ nên buộc phải tìm các hương liệu khác để thay thế”, anh Khanh nói. Loại nguyên liệu thay thế phổ biến nhất mà anh Khanh nói đến là gỗ hoàng đàn. Phần gỗ sẽ được nghiền nhỏ thành mùn cưa rồi trộn với keo để làm “thịt” hương theo công thức: 1 kg mùn cưa gỗ hoàng đàn trộn với 1kg keo. “Giá của gỗ hoàng đàn (mùn cưa) trên thị trường hiện nay là 200.000/kg . Còn keo trộn có giá 25.000/kg. Khi trộn lẫn hai loại này với nhau (mỗi loại 1kg) có thể đắp được khoảng 2.000 nén hương ”, anh Khanh nhẩm tính. Cũng theo anh Khanh, chính việc dùng gỗ hoàng đàn và keo làm nguyên liệu thay trầm giúp tiết kiệm được giá nguyên liệu đầu vào nên các hộ làm hương ở thôn Cao đua nhau áp dụng.
Hương tẩm hóa chất có thể gây mù mắt và ung thư phổi
Đó là khẳng định của Tiến sĩ Nguyễn Công Ngữ (Viện Công nghệ sau thu hoạch - Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn). Theo TS Ngữ, acid photphoric ( H3PO4) khi tiếp xúc với xenlulo có trong tre nứa sẽ tạo thành estephotphat. Loại hoạt chất mới này nếu tác dụng với nhiệt độ cao (đốt hương) sinh ra khí P2O5. Nếu để P2O5 bay vào mắt gây ngứa ngáy giác mạc. Tình trạng này để lâu dài và thường xuyên khiến thị lực yếu dần và dẫn đến mù lòa. “Ngoài ra, khí P2O5 bay ra trong quá trình đốt hương, nếu người dùng hít phải sẽ tác động lên hệ hô hấp gây tức ngực, khó thở có thể dẫn đến ung thư phổi và các bệnh khác về đường hô hấp”, TS. Ngữ nói.
Thạc sĩ Nguyễn Thị Trang (Viện Tiêu chuẩn Đo lường – Cục Tiêu chuẩn và Đo lường chất lượng Việt Nam) phân tích: “ H3PO4 được ngâm tẩm vào tăm hương là để que hương cháy đều và giữ được tàn hương, tạo dáng uốn cong cho tàn hương. Nhưng H3PO4 có tính ăn mòn cao, những công nhân tiếp xúc trực tiếp sẽ bị axit này ăn da chân da tay. Nhiều trường hợp nặng còn có thể bị đổi màu tóc.
|
Tại một số chợ lớn ở Hà Nội như Đồng Xuân, chợ Hôm... đều bày bán công khai các loại phụ gia để làm hương như trầm, quế, cúc, lài… với giá từ 100-120.000 đồng/can (loại 10 lít). Theo chỉ dẫn của những chủ cửa hàng, để tạo tăng tính hiệu quả nên ủ hương liệu với cồn trong những thùng lớn. Sau khi đắp thịt hương xong thì ngâm, nhúng vào dung dịch này 3-5 phút rồi đem ra phơi nắng.
Ông Nguyễn Phúc Hựu, Phó Chủ tịch UBND xã Quảng Phú Cầu xác nhận có nghe nói về thông tin một số cơ sở sản xuất hương nhang ở thôn Xà Cầu sử dụng hóa chất trong quá trình ngâm tẩm tăm hương. Cũng theo ông Hựu, trước đây đã có đoàn công tác của Hội Làng nghề về địa phương đem mẫu lên Tổng Cục đo lường Chất lượng phân tích nhưng về sau không thấy báo cáo kết quả về địa phương.
|
Hòa Thắng