Dantin - “Thủ phạm” là nhà máy giấy Thuận Phát nằm tại xã Hào Lý, huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình còn các “nạn nhân” lại là người dân các xã thuộc huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ.
Dantin - “Thủ phạm” là nhà máy giấy Thuận Phát nằm tại xã Hào Lý, huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình còn các “nạn nhân” lại là người dân các xã thuộc huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ. Chính sự tréo nghoe về mặt địa giới hành chính này khiến công tác xử lý sai phạm và khắc phục hậu quả hết sức chậm trễ trong nhiều năm qua.
Trên hành trình đi theo dòng chảy suối Cái để tác nghiệp, từ xã Yên Sơn, Yên Lương, Yên Lãng, Lương Nha (thuộc huyện Thanh Sơn) đến xã xa nhất là Tu Vũ (thuộc huyện Thanh Thủy), đến đâu PV báo Đời sống & Tiêu dùng cũng nhận được lời kêu cứu của người dân về tình trạng nguồn nước bị ô nhiễm nghiêm trọng do nhà máy giấy Thuận Phát xả thải.
Ông Đạo kể lại chuyện trâu bị bạc trắng bụng vì nước ô nhiễm.
Cá chết, cây còi, trâu bạc bụng
Xóm Chự, xã Yên Sơn phần lớn là người Dao sinh sống. Từ bao đời, dòng nước mát lành của suối Cái là nguồn sống tối quan trọng của những người dân nơi đây. Họ lấy nước suối để uống, để nấu ăn, để cho trâu bò uống.... Thế nhưng, từ ngày nhà máy giấy Thuận Phát đi vào hoạt động, cuộc sống của người dân xóm Chự hoàn toàn bị đảo lộn. Dòng nước suối bị đầu độc bởi nước thải do nhà máy xả ra cứ đen sì, nổi váng, bọt trắng bệch và bốc mùi hôi thối nồng nặc. Mỗi lần nhà máy xả thải, tôm cá lại chết trắng mặt suối, lúa và hoa màu dọc ven bờ suối cứ đỏ quạch, không thể phát triển được. Không chịu được cảnh ô nhiễm kéo dài, bà con nơi đây đã gửi đơn kêu cứu tới chính quyền địa phương.
Người dân xóm Đá Má “tố” nhà máy giấy gây ô nhiễm.
Theo những người dân xóm Chự, tình trạng ô nhiễm nguồn nước ở suối Cái bắt đầu xuất hiện từ khoảng 3-4 năm nay và ngày càng trầm trọng thêm. “Ban đầu chúng tôi thấy nước có nhiều bọt và mùi lạ, cứ nghĩ là ở đầu nguồn người ta làm công trình gì đó nên không quan tâm. Thế rồi bọn trẻ con ra ngoài suối tắm về nhà ghẻ lở khắp người. Cá tôm cứ nổi lên chết hàng loạt… chúng tôi sinh nghi mới cử người đi ngược dòng kiểm tra thì phát hiện nước suối bị bẩn là do nhà máy giấy bên Đà Bắc xả ra”, anh Đặng Văn Thành, người dân xóm Chự cho biết. Cũng theo anh Thành, việc nhà máy giấy xả thải diễn ra thường xuyên nhưng trầm trọng nhất vào mùa khô. Đây là thời điểm mực nước trên suối Cái xuống thấp khiến nồng độ hóa chất trong nước tăng cao, tình trạng ô nhiễm biểu hiện rất rõ rệt. “Ban đầu nước chuyển màu nâu thẫm như màu nước canh rau mồng tơi. Rồi sau đó chuyển sang đen sì, sủi bọt như bọt xà phòng lúc giặt quần áo. Mùi hôi nồng rất khó chịu”, anh Thành nói.
Trước tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng của dòng suối Cái, anh Thành và những người dân xóm Chự đã nhiều lần kéo nhau lên UBND xã Yên Sơn phản ánh và đề nghị chính quyền địa phương có biện pháp can thiệp nhưng không hiểu vì lí do gì, suốt mấy năm qua, tình trạng ô nhiễm suối Cái vẫn không có dấu hiệu chuyển biến. “Bây giờ không chỉ chúng tôi chịu hậu quả đâu. Nghe nói dọc theo con suối này, nơi nào cũng bị ô nhiễm như thế. Ngay cả xã Tu Vũ tận cuối dòng suối cách đây cả mấy chục cây số cũng bị ô nhiễm rồi”, cụ Hoàng Văn Nam (76 tuổi, người dân xóm Chự) cho biết.
Ngay sát xã Yên Sơn, tình trạng ô nhiễm ở xã Yên Lương cũng không khác là mấy. Khi chúng tôi có mặt ở suối Cái, khu vực dưới chân cầu Yên Lương đê khảo sát đã có rất nhiều người dân ở đây kéo ra “tố khổ”. Ông Nguyễn Văn Đạo (SN 1960, trú tại xóm Đá, xã Yên Lương) chỉ thẳng vào đàn trâu mình đang chăn cạnh bờ suối nói với giọng bức xúc: “Ngay cạnh suối mà người dân không dám cho trâu uống nước. Thậm chí còn không dám cho nó lội xuống tắm nữa”.
“Vừa rồi ông anh trai tôi có con trâu giống đang có chửa, một lần sơ ý để nó lội xuống suối, thế là vài hôm sau cả bốn chân và phần bụng con trâu bỗng trắng ởn như kiểu bị đem đi tẩy trắng vậy. Như thế vẫn còn may, bên xã Yên Sơn có hơn chục con trâu tự nhiên lăn ra chết vì uống phải nước suối ô nhiễm này đấy”, ông Đạo giải thích.
Theo ông Đạo, ở xóm Đá có gia đình ông Nguyễn Văn Bàn bị thiệt hại lớn nhất do tình trạng ô nhiễm nước sối Cái. Sự việc xảy ra vào vụ cá năm 2012, chỉ trong một đêm, hàng trăm con cá trắm cỡ lớn (khoảng 3-4kg) trong ao cá của ông Bàn bỗng nhiên chết đồng loạt, công sức, tiền bạc cả năm trời chăm chút cho đàn cá, chờ đến ngày thu hoạch của gia đình ông bỗng nhiên tan thành bọt.
“Chẳng lẽ chúng tôi phải chịu đựng mãi…”
Những bến nước dưới suối Cái vắng bóng người.
Ông Đinh Kỳ Thi, Chủ tịch UBND xã Yên Lương ngồi trầm ngâm một hồi lâu sau khi thốt ra câu đó. Không phải vị Chủ tịch xã này cảm thấy “sượng” vì lời nói có phần bực bội của mình. Có lẽ ông Thi cũng như hàng trăm hộ dân xã thuộc diện 135 này đã quá mệt mỏi vì tình trạng ô nhiễm dù liên tục kiến nghị, kêu cứu tới các cơ quan chức năng cấp trên mà không có lời giải đáp. “Suốt mấy năm nay, cứ mỗi lần có đợt tiếp xúc cử tri của huyện, của tỉnh ở địa phương, chúng tôi đều có ý kiến nhưng có ăn thua gì đâu. Nhà máy giấy vẫn cứ xả thải, cá vẫn cứ chết và người dân vẫn cứ kêu cứu liên tục. Chẳng lẽ cứ bắt chúng tôi phải chịu đựng sự tình trạng này mãi?”, ông Thi nói.
Đề cập tới những tác động của tình trạng ô nhiễm nước suối Cái tới đời sống và sản xuất của người dân địa phương mình, ông Đinh Kỳ Thi nói: “Bà con chịu hết nổi rồi. Dòng suối này bị ô nhiễm, không chỉ tác động đến cuộc sống của hàng ngàn người, mà nó đã làm thay đổi, hay nói chính xác hơn là “giết chết” cả một nét văn hóa cổ truyền của bà con nơi đây”. Nét văn hóa cổ truyền mà ông Thi nói đến chính là tập tục sinh hoạt dựa vào nguồn nước suối Cái của người dân xã Yên Lương cũng như một số địa phương nằm dọc con suối này. Bao đời này, họ vẫn quen lấy nước suối về ăn, tắm giặt ngay trên dòng suối. Thế nhưng, từ ngày dòng nước suối ô nhiễm, thói quen đó đã vĩnh viễn bị xóa sổ.
“Ai lội xuống suối mà về nhà không rửa lại bằng nước sạch thì ghẻ lở ngay lập tức. Thử hỏi như thế ai còn dám tắm giặt ở suối nữa. Những bến nước dọc bờ suối hồi trước tấp nập lắm, giờ chẳng bói ra một bóng người. Cứ như đó là dòng nước chết vậy, chẳng ai dám lại gần”, ông Thi thở dài.
Xã Yên Lương có khoảng 1.700 hộ với hơn 6.000 khẩu thì có tới 50% trong số này là hộ nghèo. Trên thực tế thì xã vẫn đang trong thời gian nhận vốn đầu tư xóa đói giảm nghèo giai đoạn II của Chính phủ. “Tôi nghe nói là do nhà máy giấy đó thuộc tỉnh khác nên khó giải quyết. Nghe thế thì chúng tôi cũng chỉ biết thế. Còn giải quyết như thế nào và giải quyết đến đâu, chúng tôi đâu có thẩm quyền. Nếu cho tôi cái quyền đó, bà con địa phương tôi đã không phải chịu đựng đến tận bây giờ”, ông Thi bức xúc nói.
|
Năm 2009, Phòng TN&MT huyện Đà Bắc, tình Hòa Bình phối hợp với CA huyện Đà Bắc đã kiểm tra và bắt quả tang công ty Thuận Phát xả nước ô nhiễm ra suối Cái đoạn chảy qua xóm Chự. Kết quả xét nghiệm nước thải của công ty này vượt quá quy định là năm lần cho phép. Công ty này đã bị xử phạt hành chính 8 triệu đồng và phải cam kết không được phép xả thải nữa. Tuy nhiên cho đến nay tình trạng trên vẫn đang tiếp diễn.
|
Hồ Giám