Từ chiêu đặt mua móng trâu, ốc bươu vàng đến mua đỉa, ngọn lá khoai lang… thương lái Trung Quốc đã khiến rất nhiều nông dân cả ba miền ngậm quả đắng. Điều lạ là, chỉ với chiêu trò cũ được lái buôn soạn lại nhưng vẫn lừa được người dân nông dân.
Chiêu thu mua lạ đời của thương lái
Thu gom bông thanh long của thương lái Trung Quốc
Mới đây nhất, tại xã Hàm Chính, huyện Hàm Thuận Bắc, Bình Thuận vào thời điểm này, khi thanh long chính vụ sắp trổ bông, nhiều nơi dựng bảng thu mua bông với giá 3.500 đồng/kg. Điều đặc biệt là thương lái chỉ thu mua bông thanh long trước khi nở một ngày, không phân biệt lớn nhỏ, và không lấy bông đã nở.
Hoa thanh long đang được mùa thu 3.500đồng/1kg
Cứ đến trước ngày bông thanh long nở, ở những địa điểm thu mua, bông được cho vào bao, chất thành đống và có xe tải đến chở đi. Tuy nhiên, đến cả người thu mua cũng không biết hàng chục tấn bông thanh long này sẽ được chở đi đâu, chỉ biết đầu nậu là người Trung Quốc.
Liên quan đến thông tin ngắt hoa thanh long trước ngày nở bán cho Trung Quốc, ông Hoàng Anh Chín, chánh Văn phòng UBND xã Hàm Chính cho biết, tình trạng ngắt hoa thanh long đi bán đã có một thời gian dài, khoảng một vài năm trở lại đây, không chỉ ở riêng xã Hàm Chính mà các xã trong huyện cũng nhiều người ngắt bán, khi mà thương lái mua thì người dân bán.
Ông Chín cho hay: việc ngắt hoa thanh long không hề ảnh hưởng đến năng suất cây thanh long. Trong vụ chính, thanh long ra rất nhiều hoa nên người dân ngắt đi bán bớt để tăng thêm thu nhập. Ví dụ như 1 cây thanh long ra 30 bông hoa, thì người dân ngắt bớt đi 15 bông bán đi vừa có tiền vừa có thể dễ chăm sóc hơn cho các bông còn lại.
Theo ông Trần Ngọc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Thanh long Bình Thuận: tuy không biết thương lái Trung Quốc thu mua hoa thanh long với mục đích gì nhưng theo ông việc bán hoa thanh long giúp người dân tăng thêm thu nhập.
Những vụ thu gom nông sản kỳ quặc của Trung Quốc
Việc thu mua lá khoai lang non sẽ có nhiều tác động xáo trộn đến quy hoạch sản xuất huyện Bình Tân (tỉnh Vĩnh Long).
Cuối tháng 2/2014, nhiều thông tin có các đoàn thương lái Trung Quốc đến Hợp tác xã (HTX) Rau an toàn Thành Lợi (huyện Bình Tân, Vĩnh Long) để đặt vấn đề với ông Lê Văn Trung - Chủ nhiệm HTX thu mua đọt và lá khoai lang với số lượng lớn và giá cả khá hấp dẫn, rộ lên.
Theo ông Lê Văn Trung, nhóm người này yêu cầu đặt 20.000 tấn đọt lá khoai lang non với giá 10.000 đồng/kg, và nhờ ông Trung đại diện cho HTX đi thu gom, nhưng không chịu làm hợp đồng. Tin đồn này nhanh chóng được lan tỏa đi khắp nơi làm cho nhiều người dân hoang mang. Các cơ quan chuyên môn và chính quyền địa phương cũng lo lắng không kém, bởi nếu việc thu mua lá khoai lang non xảy ra ngay trên vùng chuyên canh khoai lấy củ trọng điểm của tỉnh sẽ có nhiều tác động xáo trộn đến quy hoạch sản xuất.
Tiếp đến tháng 4/2014 một số thương lái Trung Quốc đến tạm trú tại huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp dụ nông dân trồng loại ớt “lạ” với nhãn hiệu Demon rồi hứa sẽ bao tiêu toàn bộ sản phẩm với giá cao. Thế nhưng, khi nông dân ồ ạt trồng thì lại không thấy các thương lái đó đến thu mua. Ông Lê Văn Cương ở xã Tân Thạnh, huyện Thanh Bình cho biết trước đây, gia đình ông chuyên trồng ớt chỉ thiên với giá bán dao động từ 25.000 đồng đến 30.000 đồng/kg. Hiện nay, dù loại ớt này rớt giá xuống còn khoảng 12.000-14.000 đồng/kg nhưng nông dân vẫn có lãi. Thế nhưng, sau khi trồng thử loại ớt do thương lái Trung Quốc giới thiệu thì coi như thua lỗ nặng. “Giá ớt Demon hiện chỉ còn khoảng 2.000-3.000 đồng/kg mà cũng không dễ gì bán” ông Cương ngao ngán.
Đã có nhiều bài học cho nông dân Việt Nam bán hàng cho thương lái Trung Quốc, như mua râu ngô non, chè vằng, chè bẩn, sừng trâu, đỉa. Sau “cơn sóng” chè bẩn hồi năm 2011 đến vụ thu mua đỉa làm đảo lộn nhiều vùng quê, đe dọa môi trường sinh thái, nhiều người dân phải sống dở chết dở vì lối thu mua “lạ đời” của thương lái Trung Quốc.
Tình trạng này diễn ra ở nhiều địa phương khác nhau, với nhiều mặt hàng khác nhau trong một thời gian dài, người dân vì hám lợi, thấy mua với giá cao ồ ạt đi trồng, thu mua, mong có thu nhập trước mắt. Nhưng nguyên nhân quan trọng hơn là do chính quyền địa phương, cơ quan quản lý chưa nắm bắt nhanh những vụ việc xảy ra tại địa phương, để cho tình trạng “nước đến chân mới nhảy”, người nông dân ngậm trái đắng với thương nhân Trung Quốc mới thấy sự xuất hiện của các cơ quan chức năng.
Thực tế cho thấy thương lái Trung Quốc dễ thao túng thị thường Việt Nam bởi các chính sách về nông nghiệp của ta thiếu chặt chẽ, việc định hướng sản xuất chưa rõ ràng. Nhiều nơi, bỏ qua việc xuất hiện của thương lái Trung Quốc trên địa bàn, để họ đến từng thôn xóm thu mua sản phẩm mà không cần ký kết hợp đồng. Chính việc thụ động của các cơ quan quản lý đã tạo điều kiện dễ dàng cho thương lái Trung Quốc có những hành vi phá hoại kinh tế.
Các chuyên gia cho rằng nếu người dân cứ tiếp tục buôn bán với người Trung Quốc theo kiểu manh mún nhỏ lẻ như hiện nay, thì sẽ luôn bị dồn vào thế yếu. Còn thương nhân Trung Quốc sẽ giành thế chủ động, thao túng thị trường Việt Nam. Doanh nghiệp của chúng ta sẽ không có hàng để xuất khẩu và sẽ mất dần bạn hàng. Bên cạnh đó, người dân cũng phải tỉnh táo với những chiêu trò mua hàng giá cao, “lạ đời” của thương lái Trung Quốc, vì đây là hành vi không bình thường và thực tế đã chứng minh thương lái Trung Quốc nhiều lần giăng “bẫy” để người dân chúng ta bước xuống.
Ngọc Lan