Khảo sát của nhóm PV Đời sống & Tiêu dùng tại TP Hà Nội, TP. HCM và một số tỉnh lân cận .
Không biết! Chẳng quan tâm!
Chỉ 20% người bán hàng rong đường phố biết về những quy định mới của
thông tư 30.
Hơn 7g sáng, hàng chục quán cháo, xôi, bánh mỳ, bún gánh, nước chè… được dọn ra tấp nập trước cổng bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội). Chỉ cần nhìn cũng biết những quán hàng “di động” kiểu này lấy đâu ra giấy chứng nhận vệ sinh an toàn thực phẩm. Bà Đào Thu Hồng đeo chiếc găng tay nilon lấy xôi cho khách bảo: “Thế là sạch lắm rồi. Cần gì phải khám bệnh với chứng nhận làm gì. Mà cái quy định hay thông tư gì gì ấy từ đâu ra thế? Có ai nói gì đâu mà biết”.
Ngồi bên bà Hồng, chị Hoàng Thị Liên từ Nam Định lên bán phở gánh khi được hỏi về Thông tư 30 thì chỉ nói đúng một câu: “Không biết. Đây chẳng quan tâm!” Tương tự, chị Nguyễn Thị Minh, bán bánh mỳ pa-tê cạnh cổng bến xe Giáp Bát (Q. Hoàng Mai) cũng khẳng định: Chị không nghe gì về qui định này: “Tôi bán bánh mỳ, khách mua thì biết bán chứ quan tâm làm gì mấy thứ thông tư với nghị định. Công an hay bên nào đuổi thì chạy chứ đăng ký cái gì?”.
Làm một cuộc phỏng vấn ngắn với khoảng 100 người bán hàng tại nhiều địa bàn TP Hà Nội, PV Đời sống &Tiêu dùng ghi nhận có khoảng 20 người (20%) trả lời có biết về quy định mới về bán hàng rong. Trong đó chỉ có 4 người trả lời biết cụ thể một số quy định cụ thể, đặc biệt là người bán hàng cần phải có giấy chứng nhận sức khỏe. Số còn lại tỏ ra cáu kỉnh, lắc đầu hoặc nói “kệ”, “không biết”, “ai nói mà biết”..?. Điều đặc biệt là trong tất cả những người được hỏi, chưa ai có giấy khám chữa bệnh theo đúng quy định trong thông tư 30.
Tại TP. HCM, theo ghi nhận của PV Đời sống &Tiêu dùng, các quầy bán hàng rong vẫn hoạt động như cũ. Ở khu vực trước cổng các trường ĐH Khoa học Xã hội & Nhân văn, Khoa học Tự nhiên, Luật, Kinh tế, Kiến trúc… các quán hàng rong, xe đẩy bán giải khát, thức ăn nhẹ vẫn dày đặc. Khi được hỏi về Thông tư 30 thì gần như 100% người bán đều không biết và cũng... không quan tâm. Bà Huỳnh Thị Sen, 44 tuổi, trú tại Q. 8, bán bánh tráng trộn trước trường ĐH Khoa học Tự nhiên gần 10 năm nay nói: “ Tôi chẳng biết thông tư nào cả. Có ai nói gì đâu. Gia đình tôi có 4 người con đều bán hàng này trước các cổng trường, nhưng chẳng nghe chúng nói gì cả”.
Lắm “phải” thế thì chết!
Dọc các tuyến đường Q.2, TP.HCM nhiều chủ xe nước sâm di động khi được hỏi cũng trả lời không biết. Khi nói bán hàng rong cần phải tập huấn và được cấp giấy xác nhận tập huấn kiến thức an toàn thực phẩm theo quy định, phải được khám sức khoẻ và cấp giấy xác nhận đủ điều kiện sức khoẻ theo quy định…“ Phải. Phải. Phải…Bao nhiêu “phải” như thế thì chắc chết. Nếu có bắt buộc đủ điều kiện để bán như thế thì dễ nghỉ bán quá. Chuyển nghề khác sang phụ hồ hoặc bốc vác…cho lành!”, anh Lê Minh Sang, một chủ xe nước giải khát nói. Khảo sát của PV cũng cho thấy chỉ có 3 / 12 người bán hàng rong được hỏi tại TP. HCM biết “sơ sơ” về quy định trên nhưng chưa rõ “mô tê” thế nào.
Trong khi đó, tại Quảng Ngãi, một tỉnh miền Trung ,việc thực hiện và triển khai theo Thông tư 30 cũng gặp nhiều khó khăn. Theo thống kê chưa đầy đủ, Quảng Ngãi hiện có khoảng 8.000 cơ sở kinh doanh buôn bán thức ăn đường phố. Hầu hết những người kinh doanh loại hình này đều là những người lao động nghèo. Nếu áp dụng Thông tư này thì phần lớn họ không đảm bảo đủ các điều kiện để kinh doanh.
Tại cổng bệnh viện Đa Khoa Quảng Ngãi, hàng chục quán hàng rong vẫn "bao vây" bệnh viện. Đa số các mặt hàng đều bày bán mà không được che đậy, người bán không sử dụng găng tay, xuất xứ hàng hóa cũng không… Chị Lê Thị Xuân, chủ quán cơm cho hay: "Tôi chưa biết gì về quy định này và cũng chưa được cơ quan nào phổ biến. Quy định gì thì cũng chừa đường sống cho dân nghèo chúng tôi chứ".
Cán bộ cơ sở cũng... lơ mơ
Theo Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm (ATVSTP) Hà Nội, hiện trên địa bàn thành phố có khoảng 47.000 cơ sở sản xuất, kinh doanh, chế biến thực phẩm. Trong đó, loại hình dịch vụ ăn uống chiếm tới 26.129 cơ sở, tức chiếm hơn 60%, nhưng mới có 16.138 cơ sở được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện VSATTP. Còn kết quả kiểm tra thực tế thì cho thấy, nhiều cơ sở chưa đảm bảo điều kiện vệ sinh. Ở các cơ sở này, tỷ lệ được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện VSATTP cũng mới chỉ đạt khoảng hơn 60%. Vì vậy, việc thực thi Thông tư 30 được tiên lượng sẽ gặp không ít khó khăn.
Ông Hoàng Đức Hạnh, Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Nội cho biết: Có những tiêu chí trong Thông tư 30 khó áp dụng trong thực tế. Chẳng hạn, quy định những người bán hàng quán di động phải tham gia những lớp tập huấn kiến thức về ATTP, hay quy định thức ăn đường phố, bán rong cũng phải có đầy đủ hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc nguyên liệu thực phẩm. Còn theo ông Nguyễn Việt Cường, Chánh Thanh tra Sở Y tế Hà Nội: Với Thông tư này, Chi cục Quản lý thực phẩm Hà Nội cần tham mưu cho UBND TP ban hành hướng dẫn việc phân cấp trong việc cấp phép hoạt động cho các cơ sở thức ăn đường phố, để toàn bộ hệ thống văn bản quản lý vấn đề này hoàn thiện Một điều khó thực hiện nữa khi siết chặt bán hàng rong theo thông tư 30 mà lãnh đạo Sở Y tế Hà Nội thừa nhận là ngay chính đội ngũ cán bộ quản lý cấp cơ sở cũng chưa nắm bắt kỹ hoặc hiểu cho đúng những quy định mới này.
Ông Huỳnh Lê Thái Hòa, Chi Cục trưởng Chi cục ATVSTP TPHCM cho hay: Những nội dung chính trong Thông tư 30 đã được triển khai từ 4-5 năm qua, chẳng qua là quy định mới cụ thể hóa hơn. Theo thống kê sơ bộ, TPHCM hiện có hơn 28.000 điểm bán thức ăn đường phố. Tuy nhiên, cơ quan chức năng chỉ quản lý được những điểm bán hàng cố định. Hàng rong rất khó quản lý và xử lý vi phạm do những gánh hàng này lưu động khắp nơi
Ông Nguyễn Văn Oai, Chi cục trưởng Chi Cục ATVSTP Quảng Ngãi nói: “Việc thực hiện ngay thông tư này sẽ rất khó, đòi hỏi phải có lộ trình. Cái khó nhất hiện nay là việc các xã, phường chưa vào cuộc quyết liệt, việc xử lý cũng còn nể nang. Hàng rong thì có số lượng quá lớn và xuất hiện dày đặc tận mọi ngóc ngách, hoạt động bất kể thời gian nào. Trong khi đó, cơ quan chức năng chuyên trách về quản lý thì không đủ lực để kiểm soát".
Thông tư không phải để cấm?!
Ông Trần Quang Trung, Cục trưởng Cục An toàn vệ sinh thực phẩm (ATVSTP) (Bộ Y tế) khẳng đinh: “Thực hiện được như Thông tư 30 (TT) không dễ, nhưng đó là hướng đi để cơ quan quản lý tăng cường đôn đốc, phấn đấu đưa các cơ sở thức ăn đường phố đạt tiêu chuẩn vệ sinh, an toàn. Theo tôi, với TT này, có một số TP lớn làm được triệt để, ví dụ Đà Nẵng, một số nơi ở miền Nam. Còn tại Hà Nội thì khá là khó, bởi thói quen ăn uống của người dân Thủ đô rất khác nhau, nhiều người lại thích ăn ở vỉa hè”.
Ông Nguyễn Thanh Phong, Phó Cục trưởng Cục ATVSTP cho biết: Các quy định tại Thông tư 30 thực chất là chi tiết hóa các điều, khoản đã quy định tại Luật ATTP. Vì vậy, không thể nói việc triển khai thực hiện thông tư này là “khó như lên giời”. Ông Phong cũng nhấn mạnh: Bảo đảm ATTP đối với kinh doanh thức ăn đường phố thực sự là “cuộc chiến” lâu dài đòi hỏi sự đồng lòng, chịu chung trách nhiệm của cơ quan quản lý, chính quyền, người tham gia kinh doanh cũng như mỗi người tiêu dùng. Vấn đề là có quyết tâm làm hay không mà thôi.
Cũng liên quan đến thông tin này, Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến khẳng định: Thông tư 30 mà Bộ Y tế ban hành không nhằm mục đích cấm mà chỉ đưa ra các điều kiện để cải thiện hơn chất lượng và sự an toàn của thức ăn đường phố.