Vụ phá rừng tại Vườn Quốc gia Vũ Quang: Phá rừng là do… rừng giàu!?

Dantin - Hạt kiểm lâm Vườn Quốc gia (VQG) Vũ Quang được thành lập vào năm 2002 nhưng mãi đến đầu năm 2011 mọi hoạt động theo đúng tên gọi mới được thiết lập. Cũng từ đây lỗ hổng về mô hình “vừa đá bóng vừa thổi còi” đã khiến máu rừng Vũ Quang không ngừng chảy…

Có “gọng kìm” cũng như không!

Vườn Quốc gia Vũ Quang gồm 48 tiểu khu, diện tích gần 57.000 ha là nơi bảo tồn đa dạng sinh học – hệ động, thực vật thuộc dãy đông Trường Sơn, trong đó có những động vật cực kỳ quý hiếm nằm trong sách đỏ và có nguy cơ tuyệt chủng cần được bảo vệ nghiêm ngặt. Đồng thời có chức năng phòng hộ đầu nguồn cho cho 3 hệ thủy: Ngàn Trươi, Khe Tre, Rào Trổ. Địa bàn rừng của Vườn tương đối phức tạp, có 50km tiếp giáp với biên giới Việt – Lào. Đặc biệt, vùng đệm của Vườn có trên 35.000 người dân sinh sống với mức thu nhập thấp, sống dựa vào rừng nên công tác bảo vệ rừng luôn là một bài toán nan giải.

Thực tế đó kéo dài nhiều năm nhưng mãi tới đầu năm 2011, Hạt Kiểm lâm VQG Vũ Quang mới chính thức đi vào hoạt động với 49 cán bộ, kiểm lâm viên, có lâm hàm, lâm hiệu, ấn chỉ theo quyết định của UBND tỉnh Hà Tĩnh.

Với “chiếc gậy” như thế trong tay, Hạt Kiểm lâm VQG Vũ Quang có thể phát huy tối đa sức mạnh, thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ bảo vệ rừng. Bên cạnh đó, trên địa bàn huyện Vũ Quang nơi có VQG, còn có Hạt Kiểm lâm huyện. Như vậy, với “gọng kìm” của 2 lực lượng Kiểm lâm, việc khai thác lâm sản trái phép tưởng như không có cơ hội tồn tại trong VQG Vũ Quang.

Thế nhưng, thâm nhập vùng lõi VQG, chúng tôi thực sự ngỡ ngàng khi chứng kiến việc khai thác gỗ trái phép của “lâm tặc” vẫn ngang nhiên tồn tại.

Không ngăn chặn được… thì thôi!

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến vấn nạn khai thác rừng trái phép trong VQG Vũ Quang. Một trong những nguyên nhân chính là sự chồng chéo, không phân định rõ ràng trong công tác quản lý, điều hành và chức năng, nhiệm vụ của lực lượng Kiểm lâm. Về lý thuyết, Hạt Kiểm lâm của Vườn có “toàn quyền” nhưng bên cạnh đó, Hạt Kiểm lâm của huyện Vũ Quang cũng có chức năng và nhiệm vụ bảo vệ rừng trong Vườn, dễ dẫn đến tình cảnh “cha chung không ai khóc”. Ông Nguyễn Văn Minh, Hạt trưởng Kiểm lâm Vũ Quang thanh minh: Lực lượng mỏng. Hơn nữa, trong đó đã có lực lượng Kiểm lâm của Vườn. Theo quy định của Nghị định 119/2006/NĐ-CP thì Hạt Kiểm lâm Vườn Quốc gia Vũ Quang cũng là một đơn vị trực thuộc Chi cục Kiểm Lâm nhưng ở đây lại thuộc Vườn nên không có sự thống nhất trong chỉ đạo và hành động. Có lẽ trên toàn quốc, không có địa phương nào tồn tại Hạt Kiểm lâm kiểu này.

Cũng vì việc thành lập Hạt Kiểm lâm thuộc Vườn Quốc gia Vũ Quang nên ông Đào Huy Phiên, Giám đốc VQG đồng thời là Hạt trưởng, nghĩa là gánh cùng một lúc 2 vai theo kiểu “vừa đá bóng, vừa thổi còi”. Rõ ràng, theo nhiệm vụ, quyền hạn, Kiểm lâm phát hiện rừng bị khai thác, có quyền quy trách nhiệm và xử lý chủ rừng. Nhưng trong trường hợp này, người ra quyết định xử phạt là ông Phiên với tư cách Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm VQG và chủ rừng - người bị xử phạt cũng chính là ông. “Tay phải chặt tay trái” trong khi tay trái lại chỉ đạo, điều hành tay phải.

Ông Phiên cho biết: Sau khi nhận được thông tin về tình trạng tàn phá vùng lõi VQG, chúng tôi đã cử nhiều đoàn công tác vào kiểm ra nhưng… không thấy. Theo ông thì việc lâm tặc khai thác gỗ trong VQG là do…rừng giàu! “Đối với các chủ rừng, nếu thiếu tình thần trách nhiệm để xảy ra nạn khai thác trái phép thì sẽ bị xử lý nhưng ở đây chúng tôi đã làm hết trách nhiệm, lâm tặc khai thác gỗ mà tôi không thể ngăn chặn được thì…thôi”, ông Phiên nói.

Bài và ảnh Trí Thức – Nam Long