Cảm phục người nghệ sĩ chơi đàn bằng một tay

Không đầu hàng số phận

Đến ấp Tân Đông, xã Ngũ Hiệp, huyện Cai Lậy, (tỉnh Tiền Giang) hỏi nhà ông Thái Văn Hai (tức “Hai cụt”, 56 tuổi) thì ai cũng biết, bởi vì ông “cụt” là con người hiền lành, dễ mến và điều đặc biệt hơn là ông có biệt tài đờn ghi ta phím lõm với chỉ một tay.

Chưa vào tới nhà, đã nghe được tiếng đàn của ông Hai vang từ trong nhà ra ngoài ngõ với bài độc tấu Nam Xuân. Mọi người ai nấy đều ngồi im lắng từng nốt nhạc của người đánh đàn. Lúc đó, ai cũng tròn mắt lên nhìn khi thấy người chơi đàn chỉ dùng một cánh tay mà có thể vừa đánh, vừa khẩy bốn ngón tay trên một bàn tay mà tiếng đàn thánh thót, lúc trầm, lúc lặng, từ ngón tay đờn của ông Hai “cụt”.

Trò chuyện với chúng tôi, ông Hai cho biết, năm 1966, khi đang tham gia đánh trận ở khu vực Nam bộ, ông đã bị thương nặng và phải cắt đứt cánh tay phải để bảo đảm cho mạng sống.

“Sau đợt đó, tôi không còn khả năng tham gia đánh trận nữa và được đưa về quê. Lúc về nhà, nhìn thấy mọi người lành có tay, chân, lành lặn còn mình kém may mắn hơn họ, có lúc nghĩ mà cũng chạnh lòng với bản thân. Nghĩ vậy, tôi muốn kiếm một thứ gì đó để giải cho sầu cho đỡ buồn”, ông kể.

Trong lần đi ăn tiệc ở nhà bạn, ông Hai “cụt” được nghe những bản nhạc quê du dương như Phi Vân Hiệp, độc tấu Nam xuân… Những bản nhạc đã làm con người ông thay đổi một cách kì lạ. Kể từ lúc đó, mỗi lần nghe đoàn ca nhạc, hay cải lương về ở đâu về là ông lập tức có mặt để nghe. Mỗi khi nhạc công xuống nghỉ ngơi là ông Hai “cụt” lại cầm đàn đánh thử.

Không người chỉ dạy, ông tự mình mày mò, tập chơi. Sau, ông học theo những nốt nhạc của một thầy dạy nhạc tên Phước trong vùng. Gần 1 năm bám trụ với đam mê, hiểu được nguyên tắc đờn, tự ông đã tự xử lý, khẩy dây đàn với những ngón tay trên bàn tay trái. Chẳng bao lâu sau đó, ông đã đàn được những bản nhạc mình yêu thích như Nam Xuân, Tây Thi.

Sau đó, tự ông mở băng cát sét nghe người ta đàn, ông học thêm, đầu năm 1971 nghe danh Hồ Hiệp một tay đàn cải lương có tiếng ở Miền Tây lúc bây giờ, ông quyết tâm tìm đến để thọ giáo người mình tôn thờ. “Khi đó, nghĩ mình tàn tật nên mình cố gắng chơi đàn thật tốt lấy âm nhạc để nuôi sống bản thân”. Cũng năm đó ông được gặp đoàn ca nhạc, cải lương Rạng Đông về xã biểu diễn, ông rất muốn lên sân khấu để chơi thử cho mọi người xem nhưng do nhút nhát ông không dám ngỏ lời.

Được người bạn ngỏ lời giúp, ông bầu đoàn hát mới cho ông Hai thử sức mình. Bản Phi Hồ Điệp ông Hai chỉ chơi bằng một bàn tay của mình đã làm nhiều khán giả phải tròn mắt nhìn. Từ đó, ông Hai “cụt” được ông bầu cho theo đoàn hát cải lương đi lưu diễn ở nhiều tỉnh thành vùng đồng bằng sông Cửu Long.

Ước mong truyền nghề

Đầu năm 1974, ông cùng đoàn lưu diễn tới tỉnh Sóc Trăng. Cũng vì đoàn hát có người một tay chơi đàn rất độc chiêu và hay nên khán giả kéo đến xem rất đông. Sau chuyến lưu diễn đó, ông Hai được nhiều người ngỏ lời đề nghị mời dạy cho người dân địa phương tại nơi đây. Ông Hai đã giã từ đoàn hát, ở lại và dạy đàn cho họ từ đó.

Tấm bằng khen giải “độc tấu đàn ghi ta” của ông Hai được UBND huyện Cai Lậy tặng

Ông Hai tâm sự: “Họ thích nghe tôi đàn lắm, mọi người cứ một mực đòi tôi dạy nên không còn cách nào khác đành chấp nhận ở lại đây. Lúc đó, tôi cũng có thêm biệt danh là ông “Hai đàn”, người dân nơi đây đặt cho. Không những các chàng trai mà dần dần càng có nhiều các cô gái trẻ đến xin vào lớp học của tôi, trong đó có bà Trần Thị Đắc (64 tuổi) vợ tôi, không hiểu sao bà lại thích tiếng đàn tôi đến như vậy. Khi đó, dù mặc cảm với những người nơi khác đến nhưng vợ tôi vẫn ngỏ lời yêu tôi. Sau nhiều ngày tháng cảm nhận được tình cảm của vợ dành cho mình là chân thật, tôi quyết định tiến đến hôn nhân. Sau khi cưới nhau, tôi cùng vợ về Tiền Giang để làm ăn, ở quê cũng có vài người hay đến nhà tôi để thưởng thức những bản nhạc cải lương, ca cổ. Riêng chiều thứ 7, chủ nhật có 5 học sinh tới nhà học đàn, họ muốn giữ lại cái nghề hát cải lương vọng cổ, muốn truyền lại cho con cháu sau này để cái nghề không bị mai một”, ông Hai nói.

Năm 1998, tỉnh Tiền Giang lập đội văn nghệ cấp tỉnh để tham gia hội diễn văn nghệ quần chúng Quân khu IX. Ông Hai “cụt” được triệu tập vào đội quân của tỉnh để đi diễn. Với ngón đờn một tay tuyệt vời của mình, ông đã đạt huy chương vàng cá nhân cho tiết mục bản Nam Xuân qua vọng cổ. Từ đó, tiếng tăm Hai “cụt” chơi đàn một tay lại càng vang xa hơn nữa, nhiều người yêu thích cải lương, vong cổ ở tận Cà Mau, An Giang… tìm đến tận nhà ông Hai để thưởng thức những bản nhạc của ông.

Với nghệ thuật chơi đàn một tay của mình, nhiều nhà có tiệc tùng cũng hay mời thầy Hai về chơi đàn, trước là thỏa sức đam mê của những người thích nghe cải lương, sau là ông Hai cũng có thêm một khoản nhập để có thể nuôi sống bản thân và gia đình.

Ở địa phương có rất nhiều người đam mê đàn ca tài tử, dù có cả hai tay và rèn luyện thời gian cũng khá dài nhưng không ai có thể đánh đàn hay như ông Hai được. Mỗi lần thi ở huyện, hay tỉnh là ông Hai “cụt” đều giật giải thưởng đặc biệt. Do có tuổi nên về sau, nhiều đơn vị tổ chức muốn mời ông nhưng ông không tham gia.

Ông Thái Văn Hai bày tỏ: “Thế hệ trẻ bây giờ toàn nghe theo những bản nhạc hiện đại. Có lẽ ngày càng không có nhiều người trẻ theo đuổi đờn ca tài tử nữa. Tôi thật sự muốn truyền nghề đánh đàn ghi ta phím lõm cho những người thực thụ đam mê và muốn theo đuổi nó để mai sau truyền lại cho con cháu”.

Đức Vượng