Thói quen đốt rơm rạ của nông dân: Gây lãng phí và ô nhiễm không khí

Trước đây, chất đốt còn khan hiếm, người dân thường tích lũy rơm rạ thành đống lớn để làm chất đốt, nấu nướng hàng ngày. Nhiều năm trở lại đây, do sự phát triển về kinh tế, từ khu vực thành thị đến nông thôn đều dùng gas hoặc than làm chất đốt trong sinh hoạt nên người dân không còn thói quen tích lũy rơm như trước. Thêm vào đó, do giá nấm rơm sụt giảm, người làm nấm rơm không ngó ngàng đến việc thu mua rơm rạ của nông dân nên chúng trở thành gánh nặng cho bà con vì nếu gặp phải mưa trong lúc chưa giải phóng hết rơm rạ thì việc làm đất và giống trở nên phức tạp.

Vì thế, vài năm trở lại đây người nông dân thường có thói quen đốt rơm rạ ngay tại ruộng, sau khi thu hoạch. Điều này gây nên ô nhiễm không khí và tác hại lớn tới sức khỏe con người. Nhất là vào vụ xuân hè khoảng tháng 6 hàng năm, không khí oi bức càng làm cho khói thải ra do đốt rơm rạ trở nên ngột ngạt hơn, đặc biệt là ở các đô thị lớn, với lượng dân cư dày đặc thì việc đốt rơm rạ của bà con nông dân ngoại thành càng làm cho không khí vốn đã ngột ngạt càng như đặc quánh lại.

Dọc những tuyến đường quốc lộ nối giữa các tỉnh Bắc Ninh, Bắc Giang, Hà Nội, Hưng Yên…những ngày này người đi đường cảm thấy rất khó chịu vì khói mù mịt, khuất tầm nhìn thêm vào đó là cảm giác cay mắt và khó thở do nông dân từ khắp các nơi đang trong thời kỳ thu hoạch lúa và đồng loạt đốt rơm trên những cánh đồng.

Tác hại của việc đốt rơm

Gây ô nhiễm môi trường: Khi đốt rơm rạ, không chỉ có khí CO2 (dioxid cacbon) thải vào không khí, mà các khí độc khác như CH4 (metan), khí CO (cacbon monoxid) và một ít khí SO2 (dioxid sunfur) cũng thải vào. Theo ước tính của các nhà chuyên môn, đốt 1ha (trung bình 7 tấn rơm rạ) sẽ phát thải 9,1 tấn CO2; 798kg khí CO; 398kg các chất hữu cơ độc hại và 12kg tro bụi. Hơn nữa, thành phần chủ yếu của rơm rạ là chất xenlulozơ, hemixenlulozơ và các chất hữu cơ kết dính... khi đốt cháy sẽ tạo ra các loại khí độc, con người hít vào sẽ gây ảnh hưởng đến sức khỏe, nhất là sẽ dễ mắc các chứng bệnh về đường hô hấp, gây co thắt phế quản và không loại trừ nguy cơ gây ung thư phổi.

Lãng phí: Theo Viện Nghiên cứu lúa Quốc tế (IRRI), trong 1 tấn rơm chứa 5-8kg đạm; 1,2kg lân; 20kg kali; 40kg silic và 400kg carbon. Do vậy, đốt bỏ rơm rạ cũng có nghĩa là đã bỏ đi một lượng phân bón, chất dinh dưỡng cần thiết cho cây lúa.

Việc đốt đồng còn tiêu diệt các loại côn trùng có ích: đây là một trong những nguyên nhân làm mất cân bằng sinh thái ruộng lúa - một trong những nguyên nhân gây bộc phát sâu bệnh trên đồng ruộng, buộc bà con nông dân phải sử dụng một lượng lớn thuốc bảo vệ thực vật để phòng trừ, khiến chi phí sản xuất lúa cao. Làm ảnh hưởng tới chất lượng đất: Khi đốt rơm rạ các chất hữu cơ trong rơm rạ và trong đất sẽ biến thành chất vô cơ nên tro than của rơm rạ cũng chỉ cung cấp được một lượng dinh dưỡng rất nhỏ cho đồng ruộng. Việc nung đốt ở nhiệt độ cao sẽ làm cho một lượng nước lớn trong đất bị bốc hơi. Một thửa ruộng nếu bị nung đốt nhiều lần sẽ làm cho đất biến chất và trở nên chai cứng.

Giải pháp xử lý rơm rạ

Các nhà khoa học đã nghiên cứu một số chế phẩm xử lý rơm rạ thành phân bón hữu cơ rất có hiệu quả.

Chế phẩm sinh học FITO-BIOMIX-RR: Cứ mỗi tấn rơm rạ được ủ cùng 0,2kg chế phẩm FITO-BIOMIX-RR, 3kg phân hóa học NPK và 50 lít nước sao cho nồng độ ẩm đạt trên 80%. Trải rơm rạ thành từng lớp, mỗi lớp dày 30cm thì tưới một lượt dung dịch chế phẩm hòa tan và rắc mỏng phân hóa học NPK, có thể bổ sung thêm phân chuồng. Sau đó, đậy toàn bộ đống ủ bằng nilon để đảm bảo vệ sinh, giữ độ ẩm và nhiệt.

Để cho rơm, rạ vụn thêm và làm cho các loại vi sinh vật phân bố đều cần phải thường xuyên tưới bổ sung duy trì độ ẩm, trộn đều giữa chỗ phân hủy và chỗ chưa phân hủy lần thứ nhất sau 10-12 ngày, lần thứ hai cách lần một 10 ngày.

Sau 30 ngày trở đi có thể tiến hành kiểm tra chất lượng phân, nếu đảm bảo yêu cầu có thể mang ra sử dụng.

Chế phẩm sinh học Trichoderma: Xử lý trên ruộng: Sau khi tháo cạn nước, phun 50-60 bình 16 lít thuốc (25-30g chế phẩm Trichoderma + 30 ml Amino Chelate hoặc Amino Humate) cho 1ha vào ruộng trước khi phay lồng đất 2 ngày, bổ sung thêm 280 kg vôi bột/ha, vùi dập rạ, sau 7-10 ngày rơm rạ sẽ hoai mục. Sau đó, tháo nước trở lại ruộng, bừa hoặc phay đất lần cuối để trộn đều phân vào đất rồi cấy (sạ) lúa. Khi lúa ở giai đoạn vào chắc, phun một đợt Trichoderma có pha với Amino Humate để tránh hạt lép, giúp cho lá già, gốc rạ phân hủy dần. Khi tháo nước chuẩn bị gặt, các lá già úa bắt đầu phân hủy, Gặt xong rải đều rơm ra mặt ruộng, tháo nước vừa đủ ẩm, chỉ trong mươi ngày rơm rạ đã ải mục, lúc này bón phân lót và cày vùi rơm rạ vài ngày, bùn lắng, ruộng sẵn sàng để sạ lan hoặc sạ hàng, rút ngắn thời vụ.

Xử lý thành đống: Trải rơm rạ thành lớp dày 10-15 cm, hòa 1 kg chế phẩm Trichoderma và 200 ml Amino Chelate vào 150-200 lít nước, tưới đều theo từng lớp cho vừa đủ ẩm (nắm chặt rơm rạ vào bàn tay thấy có nước rỉ ra kẽ tay là có độ ẩm vừa phải khoảng 60-65%). Khi đống ủ cao đến 1,5 m thì dùng bạt đen phủ kín đống ủ để giữ ẩm. Sau 10 ngày, nếu thấy nóng quá phải dỡ bạt ra, đảo trộn đống rơm rạ và tưới thêm nước. Khoảng 10 ngày sau đó, kiểm tra lại, nếu thấy mốc trắng đã mọc đều tưới nước cho ướt đẫm. Luôn giữ ẩm độ của đống ủ cao hơn 70% để rơm rạ chuyển hoàn toàn thành phân bón, quá trình này diễn ra tối đa trong vòng 20-30 ngày sau đó. Với giải pháp này, bào tử của vi nấm phát triển trong đất còn có tác dụng khống chế mầm bệnh như héo xanh, sương mai, phấn trắng, tuyến trùng ở cây trồng, giảm chi phí dùng thuốc bảo vệ thực vật độc hại.

Chế phẩm sinh học Bio-decompoesr: Đây là chế phẩm đã được Trung tâm Kiểm nghiệm, chứng nhận chất lượng đất và vật tư nông nghiệp tỉnh Vĩnh Phúc thử nghiệm tại các xã Yên Phương (Yên Lạc), Kim Long (Tam Dương), Kim Xá (Vĩnh Tường), Tam Sơn (Sông Lô) trong vụ Mùa 2012.

Pha chế phẩm Bio-decompoesr theo tỷ lệ 200g hoặc ml/20 lít nước, sau đó phun đều lên rơm rạ theo tỷ lệ 20 lít dung dịch cho 1 tấn nguyên liệu. Nếu nguyên liệu quá khô thì trước khi phun cần làm ẩm. Sau đó, cứ 7 ngày đảo đống ủ một lần cho đến khi nó trở nên hoàn toàn hoại mục ta thu được phân hữu cơ.

Đối với xử lý rơm rạ trên đồng ruộng: Trước khi phun dung dịch cho máy lồng chạy qua để gốc rạ dập. Sau đó pha 20g - 40g hoặc ml chế phẩm với 60 - 80 lít nước và phun đều trên mặt ruộng (ruộng có nước với mực nước khoảng 3cm). Sau 7 ngày phun chế phẩm, bà con có thể tiến hành làm đất gieo cấy cho mùa vụ mới.

Đối với rơm ủ theo đống, quy trình thực hiện như sau: Pha chế phẩm Bio-decompoesr theo tỷ lệ 200g hoặc ml/20 lít nước sử dụng cho 1 tấn nguyên liệu. Tiến hành rải 1 lớp rơm xuống đất, sau đó phủ một ít phân động vật, đạm ure, vôi lên và phun chế phẩm đã pha vào (tỷ lệ là 50g hoặc ml/5 lít nước. Tương tự như vậy tạo đống ủ thành 4 lớp chồng lên nhau, sau đó giữ ẩm cho đống ủ bằng cách phun nước (bằng bình bơm) hàng ngày, sau 15 ngày đảo đống ủ một lần và sau 30 - 45 ngày có thể thu sản phẩm phân ủ để bón cho cây trồng.

 Hoàng Hà